Український дім звернувся до Міністерства національної освіти та видавництва „Nowa Era” щодо підручника з географії для 6 класу початкової школи, авторства Томаша Рахвала, Романа Маляжа та Давіда Щипінського, виданого у 2019 році видавництвом Nowa Era у Варшаві. У розділі, присвяченому Україні, підручник містить стереотипні та неправдиві твердження, які відтворюють наративи російської пропаганди. Ми звертаємося з проханням замінити фрагменти, що стосуються України, на правдиву, перевірену інформацію, а також — за можливості — вилучити цей підручник з обігу.
⬇️⬇️⬇️
„My, Fundacja Ukraiński Dom, wyrażamy głębokie zaniepokojenie, sprzeciw i dezaprobatę wobec treści dotyczących współczesnej historii Ukrainy zawartych w podręczniku geografii dla klasy 6 szkoły podstawowej “Planeta Nowa 6” autorstwa Tomasza Rachwała, Romana Malarza i Dawida Szczypińskiego, wydanego w 2019 roku przez Wydawnictwo Nowa Era w Warszawie.
Z przykrością stwierdzamy, że podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego (numer ewidencyjny w wykazie MEN: 906/2/2019), w rozdziale „Sąsiedzi Polski”, zawiera nierzetelne informacje, które nie odzwierciedlają rzeczywistości. Treści te kształtują u polskich uczniów zniekształcony, stereotypowy obraz wschodniego sąsiada, a co szczególnie niepokojące, promują tezy rosyjskiej propagandy wykorzystywanej w wojnie przeciwko Ukrainie oraz w hybrydowej agresji wobec Europy.
Na stronie 154 wspomnianego podręcznika opisano nijaki „konflikt na Półwyspie Krymskim”. Autorzy z Wydawnictwa Nowa Era sugerują, że konflikt ten wynikał z niezadowolenia „ludności rosyjskojęzycznej” ze zmiany władzy w Ukrainie, która rzekomo „poparła zajęcie Krymu przez Rosję”. Pominięto jednak kluczowy fakt, że Półwysep Krymski został zajęty przez rosyjskie siły zbrojne, a tzw. referendum w sprawie przyłączenia Krymu do Rosji przeprowadzono z rażącymi naruszeniami prawa, co uniemożliwia uznanie jego wyników za wyraz woli lokalnej ludności. Wydarzenia, które w Polsce i na świecie są jednoznacznie uznawane za okupację i nielegalną aneksję terytorium Ukrainy, zostały przedstawione jako efekt wewnętrznego konfliktu w Ukrainie, co zniekształca rzeczywisty obraz sytuacji.
Również na stronie 155 zminimalizowano rolę Rosji w powstaniu tzw. quasi-republik ludowych na Donbasie oraz w rozwoju ruchów separatystycznych. Agresja Rosji wobec Ukrainy w 2014 roku, prowadzona m.in. poprzez działania pośrednie, została ukazana przez autorów jako przede wszystkim konflikt wewnętrzny między Ukrainą a zwolennikami niepodległości „republik ludowych”, przeciwnikami zmiany władzy centralnej i integracji europejskiej. Dopiero w dalszej kolejności wspomniano o wsparciu Rosji, które umożliwiło separatystom utrzymanie kontroli nad częścią obwodów donieckiego i ługańskiego, lecz pominięto kluczową rolę Rosji w inicjowaniu i eskalacji konfliktu. W omówionych wcześniej przypadkach wyraźnie widoczne jest świadome pomniejszanie lub przemilczanie agresywnych działań Rosji. Z kolei na stronach 156–157, przy analizie skutków konfliktów, autorzy Wydawnictwa Nowa Era przedstawiają Ukrainę w sposób przesadnie negatywny, jako kraj pogrążony w głębokim kryzysie, niewydolny i niestabilny. Takie ujęcie nie tylko zniekształca rzeczywistość, lecz także utrwala wśród polskich uczniów niekorzystne stereotypy na temat Ukrainy. Rzeczywiście, gospodarcze konsekwencje rosyjskiej agresji z 2014 roku były poważne. Jednak już od 2016 roku, czyli na trzy lata przed powstaniem podręcznika, obserwowano wyraźną poprawę sytuacji. Przykładowo, PKB Ukrainy wynosiło 190,5 mld USD w 2013 roku, w 2015 roku spadło do 90,1 mld USD, ale w 2018 roku (najnowsze dane dostępne dla autorów) osiągnęło 130,9 mld USD. Podobny trend dotyczył poziomu ubóstwa: w 2013 roku 8,4% populacji żyło w ubóstwie, w 2015 roku odsetek ten wzrósł do 15%, ale w 2018 roku spadł do 9,4%. Wzrost odnotowano także w sektorze turystyki, o którym autorzy obszernie piszą: w 2013 roku Ukrainę odwiedziło 7,8 mln zagranicznych turystów, w 2015 roku liczba ta zmalała do 1,7 mln, ale w 2018 roku wzrosła do 2,2 mln. Autorzy podręcznika najwyraźniej zignorowali te dane, kreując obraz Ukrainy jako kraju skrajnie biednego, bez perspektyw, z którego masowo emigrują mieszkańcy. Niestety, należy zauważyć, że tego typu teksty mogą pojawiać się nawet przy bardzo starannym podejściu autorów do materiału. Z niejasnych powodów podstawa programowa z geografii dla klasy 6 jest skonstruowana w taki sposób, że sąsiedzi Polski muszą być opisywani przez autorów podręczników nie tyle z perspektywy geograficznej (krajobraz, geografia zasobów naturalnych, rzek, jezior, rozmieszczenie i różnorodność ludności), co z perspektywy krajoznawczej, a nawet politologicznej. W przypadku Ukrainy opis ten dodatkowo kreuje jej obraz jako kraju wyjątkowo problematycznego. Dlatego, korzystając z okazji dyskusji nad podręcznikiem Wydawnictwa Nowa Era, uważamy za konieczne nie tylko wezwanie do wycofania podręcznika z 2018 roku i uwzględnienia uwag w nowych wydaniach, ale także apelujemy o przegląd podstawy programowej. Miałoby to na celu zapewnienie, że autorzy polskich podręczników nie będą w przyszłości zmuszeni do utrwalania stereotypu Ukrainy jako kraju osłabionego konfliktami językowymi i narodowościowymi, pogrążonego w nieustannym kryzysie i niezdolnego do funkcjonowania jako państwo”.
29 kwietnia 2025
