⬇️⬇️⬇️

Poniżej publikujemy list, którego autorami są Stowarzyszenie Homo Faber, Fundacja Polskie Forum Migracyjne oraz Związek Ukraińców w Polsce, a który dotyczy dramatycznej sytuacji osób uchodźczych z Ukrainy po wejściu w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2026 roku o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

 

Przemyśl, Lublin, Warszawa dn. 25 marca 2026

Do
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Ministerstwa Zdrowia

Do wiadomości:
Rzecznik Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Dziecka

 

Szanowni Państwo,

zwracamy się z pilnym apelem o ponowne przeanalizowanie skutków wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2026 roku o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.
Wygaszenie pomocy sprowadza się do:

• ograniczenia dostępu do świadczeń socjalnych (w tym 800+) oraz stopniowego przejścia na ogólne zasady ubezpieczenia zdrowotnego;
• dalszego ograniczenia wsparcia w postaci pomocy mieszkaniowej (ośrodki zbiorowego zakwaterowania);
• ograniczenia wszystkich rodzajów pomocy przewidzianej dla osób obecnie przybywających z Ukrainy w celu korzystania z ochrony tymczasowej.

W praktyce skutkiem ubocznym tej zmiany jest powstawanie „luk systemowych” dla osób szczególnie wrażliwych: starszych, ciężko chorych, opiekujących się dziećmi lub osobami z niepełnosprawnościami, a także dla rodzin, które nie spełniają nowych kryteriów, ale obiektywnie nie są w stanie osiągnąć samodzielności w krótkim czasie. Zmiana ta w rzeczywistości prowadzi do powstawania licznych sytuacji bez wyjścia, w których osoby znajdują się poza jakimkolwiek systemem wsparcia – zarówno zdrowotnego, jak i socjalnego.

Poniżej przedstawiamy realne sytuacje z naszej działalności obrazujące skalę problemu.

Kobieta, lat 73,  obywatelka Ukrainy, przebywa w Polsce od 2022 roku. Mieszka wraz z córką i zięciem (poza ośrodkiem zbiorowego zakwaterowania). Ze względu na wiek, pobiera emeryturę ukraińską w wysokości odpowiadającej ok. 300 zł miesięcznie.
Jednocześnie jest osobą ciężko chorą – leczy się onkologicznie, aktualnie z przerzutami. W ramach terapii raz w miesiącu przyjmuje lek, którego koszt wynosi około 12 000 zł.
W wyniku zmian legislacyjnych, od dnia 5 marca br. utraciła prawo do ubezpieczenia zdrowotnego. Obecnie nie istnieje żadna realna ścieżka objęcia jej ubezpieczeniem:
ze względu na pobieranie emerytury z Ukrainy, nie może zostać objęta ubezpieczeniem jako członek rodziny osoby ubezpieczonej;

• nie może zostać zarejestrowana jako osoba bezrobotna z uwagi na wiek,
• nie ma możliwości dobrowolnego przystąpienia do NFZ;
• procedura transferu emerytury została wszczęta, jednak czas oczekiwania wynosi kilka miesięcy, do tego czasu pozostaje bez ubezpieczenia i bez terapii;
• jedyną potencjalną możliwością byłoby zamieszkanie w ośrodku zbiorowego zakwaterowania, co umożliwiłoby objęcie ubezpieczeniem, jednak aktualnie decyzją MSWiA wstrzymano wydawanie skierowań do takich miejsc.

W efekcie osoba ciężko chora została całkowicie pozbawiona dostępu do leczenia ratującego życie co stanowi naruszenia prawo do ochrony zdrowia i życia, zagwarantowanego zarówno w Konstytucji RP, jak i międzynarodowych standardach praw człowieka.

Babcia (74 lata) z wnuczką, zamieszkujące samodzielnie poza ośrodkiem zbiorowego zakwaterowania. Matka dziewczynki samotnie ją wychowująca, zmarła. Pochodzą z okolic Dnipro. 
Obecnie nie ma możliwości uzyskania aktu zgonu matki. Tym samym babcia nie ma możliwości uzyskania pełnej opieki nad dzieckiem – jest opiekunką tymczasową. Jedyną opcją dla nich jest przeniesienie się do ozz – jednak ozz nie przyjmuje obecnie nowych mieszkańców, nawet spełniających kryteria.

• kobieta ze względu na wiek – nie spełnia warunku aktywności zawodowej wymaganego dla 800+ w nowych zasadach, a jednocześnie rejestracja jako bezrobotna nie jest dostępna po osiągnięciu wieku emerytalnego;
• traci prawo do zasiłku dla samej siebie;
• ponadto ograniczono wsparcie MOPR.

Matka z trójką dzieci, w tym dwoje niepełnosprawnych, trzecie w trakcie orzekania o niepełnosprawności. Matka nie pracuje, nie jest możliwe pogodzenie pracy z opieką nad trójką niepełnosprawnych dzieci. Traci 800+. Jako samotna matka, nie kwalifikuje się do pobytu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania, nie należy do „grupy wrażliwej”.
Kobieta chora na nowotwór, w trakcie leczenia, dowiaduje się w szpitalu, że dalsze leczenie jej nie przysługuje. Nie ma możliwości podjąć pracy. Nie będzie ubezpieczona przez Urząd Pracy, gdyż nie rokuje jako osoba, która może podjąć zatrudnienie ze względu na stan zdrowia. Nie ma możliwości samodzielnego ubezpieczenia. Jest to problem szczególnie dotkliwy w leczeniu onkologicznym, gdzie ciągłość terapii decyduje o powodzeniu leczenia.

Problem nie wynika jedynie z pojedynczych trudnych przypadków, lecz z samej konstrukcji nowych przepisów i braku mechanizmów przejściowych, co stwarza realne ryzyko systemowego wykluczenia osób wrażliwych z dostępem do świadczeń zdrowotnych i społecznych.  

Przewidziany przez NFZ mechanizm „kontynuacji leczenia szpitalnego” rozpoczętego przed 5 marca 2026 roku nie rozwiązuje analogicznych sytuacji dla leczenia prowadzonego ambulatoryjnie lub programów lekowych, w których przerwanie terapii niesie ryzyko nieodwracalnych skutków zdrowotnych. W naszej ocenie działanie takie prowadzi do bezpośredniego zagrożenia życia.

Osoby przebywające w DPS. Wielokrotnie jako organizacje społeczne zaznaczyliśmy ten problem. Takie osoby nie powinny być w OZZ, gdyż nie są to wyspecjalizowane placówki gwarantujące właściwą opiekę medyczną. Zakończenie możliwości korzystania z DPS na mocy wprowadzonych rozwiązań doprowadza do sytuacji, w której osoby chore, pampersowane, z zaawansowaną demencją, leżące, nie mają gdzie mieszkać. Co więcej, ich stan zdrowia wyłącza racjonalne myślenie, oraz podejmowanie decyzji. To kolejny przypadek prowadzący do zagrożenia życia.

Problemem są sytuacje osób bardzo wiekowych, schorowanych, głęboko niepełnosprawnych, wymagających wzmożonej opieki lub usług medycznych na poziomie DPS, ZOL, czy hospicjum. Obecnie w kraju nie ma ośrodka, który takim osobom może zapewnić opiekę na podwyższonym poziomie. Istniejące OZZ z reguły posiadają standard bursy lub agroturystyki i nie są w stanie przyjmować osób leżących, dementywnych, wymagających pampersowania, leczących się psychiatrycznie, czy w terapii przeciwbólowej. Konieczne jest utworzenie przez rząd, a nie przez wojewodów, kilku specjalistycznych ośrodków przygotowanych do zapewnienia takich usług.

Ci zaś, którzy pozostają jeszcze w kwaterunku zbiorowym, zobowiązani są każdorazowo do przedstawienia zaświadczenia od właściciela punktu oraz władz powiatu potwierdzającego ten fakt w celu uzyskania bezpłatnej pomocy medycznej. Biorąc pod uwagę ustawowe wyłączenia, które poskutkowały tym, że w systemie zbiorowego zakwaterowania pozostałe osoby z najbardziej wrażliwych grup, konieczność każdorazowego pobrania dwóch dokumentów przed wizytą, bywa wymogiem nie do spełnienia. Tym samym prawo do bezpłatnego leczenia jest nierealizowalne.

Prawo na pobyt w OZZ mają wyłącznie osoby chore lub niepełnosprawne. Tym samym zdrowe dzieci matki, która opiekuje się chorym dzieckiem, nie mogą przebywać razem z resztą rodziny w OZZ. Prowadzi to do rozbijania rodzin, które również jest sprzeczne ze standardami ochrony praw dziecka i zobowiązaniami międzynarodowymi Polski wobec uchodźców.

W świetle zmienionych przepisów, do 30 czerwca 2026 roku mogą przebywać w OZZ osoby przyjęte „na starych zasadach”, czyli z dawnych „grup wrażliwych”. Od 1 lipca 2026 roku katalog osób zaliczanych do grupy wrażliwej zostanie drastycznie ograniczony, czego skutkiem będzie wstrzymanie finansowania pobytu ok. połowy osób w OZZ. Konsekwencją będzie konieczność opuszczenia OZZ lub wnoszenia opłat komercyjnych przez osoby, które utracą status „wrażliwych”.  Może to doprowadzić do utraty ubezpieczenia zdrowotnego przez kolejne grupy osób, czy rozdzielania rodzin, gdy np. część rodziny utraci prawo do pobytu w OZZ.

Jako organizacje pracujące w tzw. „terenie” dostrzegamy działania zmierzające do ograniczania OZZ w regionach. Mamy jednak głęboką nadzieję, że istniejące i nowe ośrodki będą dostosowane do osób z niepełnosprawnościami, gdyż większość OZZ takich warunków nie spełnia. Jest to rażące, zwłaszcza, że nowe prawo kładzie szczególny nacisk na osoby chore.

Dodatkowo warto podkreślić sytuację, w której osoby wychowujące dzieci (opiekunowie tymczasowi oraz/lub rodzice z niepełnosprawnością), spełniając kryteria, mogą nadal zamieszkiwać w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania, podczas gdy dzieci zostały wyłączone z systemu wsparcia.
W konsekwencji, właściciele ośrodków zaczynają żądać wygórowanych opłat za pobyt dzieci. Ponadto przepis tzw. ustawy wygaszającej, odwołujący się do możliwości udzielania pomocy przez wojewodę w postaci zakwaterowania – dla osób przebywających w ośrodkach w dniu 4 marca – w okresie do 30 czerwca br., w praktyce nie jest prawidłowo stosowany. Niektóre ośrodki zaczęły już żądać opłaty za pobyt dzieci z uwagi na to, że dzieci nie są wliczone do grupy wrażliwej.

Ryzyko systemowego wykluczenia dzieci z ochrony mieszkaniowej podnosiła również Monika Horna-Cieślak Rzeczniczk Praw Dziecka w związku z ograniczaniem dostępności wsparcia w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.
Jedyną realną alternatywą mieszkaniową byłoby zakwaterowanie zbiorowe, lecz w praktyce ośrodki nie przyjmują nowych osób, albo brak jest skutecznego mechanizmu kierowania, co pozostawia rodzinę bez stabilnego wsparcia mieszkaniowego i świadczeń dla dziecka. Ten element wskazujemy jako problem praktyczny, wymagający pilnych wytycznych i ujednolicenia procedur.W rezultacie osoby należące do grupy wrażliwej znajdują się w jeszcze trudniejszym położeniu.

W związku z powyższym wnosimy o pilne podjęcie działań koordynowanych międzyresortowo (w szczególności: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Finansów) z udziałem instytucji realizujących świadczenia (Narodowy Fundusz Zdrowia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych) w celu naprawy sytuacji i eliminacji krzywdzących skutków zmienionych regulacji.

W szczególności wnosimy o:

• pilne wprowadzenie rozwiązań przejściowych zapewniających realną ciągłość prawa 
do leczenia dla osób w trakcie terapii ratującej życie (w tym leczenia onkologicznego), także poza hospitalizacją, w okresie uzyskiwania tytułu ubezpieczeniowego;
• doprecyzowanie i ujednolicenie zasad obejmowania ubezpieczeniem zdrowotnym osób starszych pobierających świadczenia zagraniczne, w tym wydanie jednolitych wytycznych dla oddziałów NFZ i podmiotów leczniczych co do weryfikacji uprawnień oraz dopuszczalnych tytułów (np. jako członek rodziny, dobrowolne ubezpieczenie);
• biorąc pod uwagę aktualne realia sytuacji (np. realny dostęp do zagranicznej dokumentacji), a nie jedynie założenia prawne;
• zapewnienie spójnych procedur kwalifikacji i kierowania do zakwaterowania zbiorowego oraz wydawania zaświadczeń o zamieszkiwaniu w OZZ, tak aby uprawnienia nie byływ praktyce iluzoryczne;
• stworzenie mechanizmów wsparcia (przede wszystkim mieszkaniowego) dla osób świeżo przybywających z Ukrainy;
• ocenę skutków społecznych powiązania 800+ z aktywnością zawodową w kontekście rodzin opiekuńczych (w tym rodzin czekających na orzeczenie o niepełnosprawności dziecka oraz rodzin, w których opiekun jest seniorem), oraz wydanie instrukcji dla jednostek realizujących świadczenie, aby ograniczyć błędy i niejednolitą praktykę wstrzymywania wypłat;
• pilne przygotowanie instrukcji dla placówek świadczących pomoc społeczną i medyczną odnośnie do udzielania wsparcia osobom, które NIE utraciły dostępu do pomocy na skutek niedawnych zmian; w praktyce osoby uprawnione mają trudność z uzyskaniem należnej pomocy;
• pilną analizę skutków społecznych i zdrowotnych obowiązujących regulacji.

Obecna sytuacja tworzy realne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, którzy dotychczas pozostawali pod opieką systemu i nie mają możliwości samodzielnego zabezpieczenia swoich potrzeb zdrowotnych. Wskazujemy także, że brak ujęcia dzieci w grupie uprawnionej do korzystania z OZZ jest niezgodny ze standardami ochrony dzieci oraz prawem międzynarodowym.

Zwracamy się do Państwa z prośbą o pilne zorganizowanie międzyresortowego 
i międzysektorowego spotkania z udziałem organizacji społecznych, samorządów i podmiotów prowadzących ośrodki, poświęconego przeciwdziałaniu „luk systemowych” powstałych po 5 marca 2026 r., z naciskiem na ochronę zdrowia, sytuację dzieci oraz minimalizację ryzyk bezdomności.

Stowarzyszenie Homo Faber
Fundacja Polskie Forum Migracyjne
Związek Ukraińców w Polsce

oraz:
Nomada Stowarzyszenie na Rzecz Integracji Społeczeństwa Wielokulturowego
Fundacja Emic
Konsorcjum Migracyjne
Fundacja Zustricz
Fundacja “Ukraiński Dom”
Stowarzyszenie Egala
Stowarzyszenie We Are Monitoring
Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii
Komitet Obrony Demokracji
Klub Inteligencji Katolickiej
Stowarzyszenie Amnesty International Polska
Fundacja Polska Gościnność / Chlebem i Solą
Fundacja Ocalenie
Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
Sestry.eu

oraz
Hanna Machińska
Agnieszka Holland
Małgorzata Chmielewska przełożona Katolickiej Wspólnoty Chleb Życia
Kamil Syller

⬇️⬇️⬇️

23 grudnia 2025 upubliczniono projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (UD345). Zakłada on wydłużenie ochrony czasowej dla uchodźców z Ukrainy (status UKR) do 4 marca 2027 roku, przy jednoczesnym wyraźnym ograniczeniu wsparcia dla obecnych beneficjentów oraz rezygnacji z pomocy dla osób przybywających po 4 marca 2026 roku. Fundacja „Ukraiński Dom” odniosła się do najbardziej spornych kwestii i zaproponowała rozwiązania, które mogą złagodzić proces wygaszania wsparcia państwowego. Z pełną treścią stanowiska Fundacji można zapoznać się poniżej:

nr.: 2026/UD/RZ/1

Szanowny Pan 

Czesław Mroczek 

Sekretarz Stanu

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

ul. Stefana Batorego 5

02-591 Warszawa

 

dot.:  projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (UD345)

Szanowny Panie Ministrze,

w odpowiedzi na list DP-WLM.0231.92.2025 z dnia 23 grudnia 2025, Fundacja “Ukraiński Dom”, w imieniu Koalicji Organizacji Mniejszościowych i Migranckich (KOMM) przesyła swoje uwagi i sugestie w sprawie projektu ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw – UD345 (dalej: projekt UD345) należy ocenić jako istotny i aktualny. 

Polska pozostaje państwem pobytu znacznej liczby obywateli Ukrainy korzystających z ochrony czasowej, a z wysokim stopniem prawdopodobieństwa – ze względu na uwarunkowania geopolityczne – może również stać się krajem docelowym dla przyszłych beneficjentów tego rodzaju ochrony, co uzasadnia potrzebę ujednolicenia praw i obowiązków tej grupy, stopniowego włączania ich do ogólnego systemu ustawodawczego oraz rezygnacji z nadzwyczajnych rozwiązań prawnych. 

Pozytywnie należy ocenić w szczególności rozwiązania przewidziane w art. 1 projektu UD345, zmieniającym ustawę o systemie oświaty poprzez uporządkowanie kryteriów oceny i klasyfikacji uczniów przybywających z zagranicy w zakresie ukończenia szkoły podstawowej; w art. 5 ust. 3, wprowadzającym do ustawy o cudzoziemcach jasne określenie obowiązków cudzoziemca po upływie okresu korzystania z ochrony czasowej; w art. 6 ust. 1, doprecyzowującym w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci krąg beneficjentów ochrony czasowej uprawnionych do świadczenia wychowawczego (800+), po spełnieniu pozostałych warunków ustawowych; w art. 9 ust. 48, uchylającym art. 100da tzw. specustawy ukraińskiej i kończącym praktykę zawieszania biegu terminów w sprawach dotyczących udzielenia ochrony międzynarodowej; a także rozwiązania usprawniające pobyt i funkcjonowanie beneficjentów ustawy w Polsce, w tym art. 10 dotyczący ważności papierowych zaświadczeń wydanych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców do 4 marca 2027 r., art. 12 odnoszący się do utrzymania Profilu Zaufanego w przypadku zmiany podstawy prawnej jego posiadania oraz art. 17, wprowadzający zasadę, zgodnie z którą prawo do prowadzenia działalności gospodarczej uzyskane na podstawie specustawy nie wygasa tak długo, jak długo pobyt danej osoby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pozostaje legalny, niezależnie od podstawy prawnej tej legalności oraz ewentualnych przerw.

Jednocześnie projekt zawiera rozwiązania, które budzą wątpliwości interpretacyjne lub systemowe i które, w naszej ocenie, wymagają dalszego doprecyzowania, modyfikacji albo rozważenia ich zasadności. Przekazujemy swoje najważniejsze sugestie.

Sugestia A:

W art. 2 ust. 2 projektu proponuje się nadanie art. 106 i 107 następującego brzmienia:

art. 106 i 107 otrzymują brzmienie:

„Art. 106. 1. Pobyt beneficjenta ochrony czasowej, który przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie obowiązywania decyzji Rady Unii Europejskiej stwierdzającej istnienie masowego napływu cudzoziemców i w celu korzystania z ochrony czasowej, uznaje się za legalny od dnia wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do dnia, w którym ta decyzja zachowuje moc obowiązującą, chyba że ustawa stanowi inaczej. 

2. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego rodzicem jest beneficjent ochrony czasowej, o ile dziecko nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Art. 107. 1. Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, udzielić ochrony czasowej cudzoziemcom nieobjętym decyzją Rady Unii Europejskiej, stwierdzającą istnienie masowego napływu wysiedleńców, zmuszonych do opuszczenia kraju lub obszaru geograficznego, którego ta decyzja dotyczy, z powodu obcej inwazji, wojny, wojny domowej, konfliktów etnicznych lub rażących naruszeń praw człowieka, mając na celu potrzebę zapewnienia ich praw podstawowych.

2. W rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 1, określa się  grupy osób, objętych ochroną czasową, zakres pomocy oraz okres obowiązywania ochrony czasowej.”;Uzasadnienie. Proponuje się usunięcie z projektowanego art. 106 przesłanki „legalności przybycia” beneficjenta ochrony czasowej. W obowiązującym brzmieniu art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przesłanka ta nie występuje, co należy uznać za efekt świadomej i racjonalnej decyzji ustawodawcy, a nie przeoczenie legislacyjne. Rozwiązanie to sprawdziło się w praktyce w latach 2022–2025, kiedy do Polski, choć w ograniczonej liczbie, przybywały osoby przekraczające polską lub zewnętrzną granicę Unii Europejskiej poza przejściami granicznymi. Zgodnie z ustawą o cudzoziemcach, jak również w świetle projektu UD345, takie przekroczenie granicy jest kwalifikowane jako nielegalne, jednak osoby te otrzymywały od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaświadczenia potwierdzające korzystanie z ochrony czasowej, co umożliwiało skuteczną legalizację ich pobytu. Należy podkreślić, że projektowane przepisy mają mieć charakter uniwersalny i odnosić się do przyszłych sytuacji kryzysowych. Oparcie się wyłącznie na doświadczeniach z 2022 r. może prowadzić do błędnych założeń. W przypadku kolejnego masowego napływu cudzoziemców zdarzenie inicjujące kryzys może nie mieć miejsca bezpośrednio na granicy z Polską, co istotnie utrudni lub uniemożliwi ustalenie „legalności przybycia”. Ponadto skala przyszłego kryzysu może wymusić rezygnację z rutynowych odpraw granicznych z przyczyn bezpieczeństwa, potrzeb militarnych lub czasowej utraty kontroli nad określonym odcinkiem granicy. W takich warunkach wymóg legalności przybycia stałby się kryterium nieweryfikowalnym i w praktyce martwym. Wykreślenie przesłanki „legalności przybycia” pozostaje w zgodzie zarówno z polską racją stanu, gdyż zapobiega powstawaniu zjawiska nieudokumentowanego pobytu cudzoziemców (beneficjent ochrony czasowej będzie znany polskim władzom i otrzyma czasowy dokument elektroniczny), jak i z założeniami dokumentów ogólnoeuropejskich, które odnosiły się do masowego napływu uchodźców na terytorium Unii Europejskiej w związku z agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej, a nie wyłącznie do wzrostu liczby legalnych przekroczeń granic przez obywateli państw trzecich. Dodatkowo należy zauważyć, że art. 107 w projektowanym brzmieniu nie zawiera przesłanki legalności przybycia, co przemawia za usunięciem tego wymogu również z art. 106 w celu zapewnienia spójności systemowej projektowanych regulacji.

   Sugestia B:

   W art. 2 ust. 6, art. 3 ust. 2 i 3 oraz we wszystkich przepisach powiązanych postuluje się odstąpienie od stosowania skróconego oznaczenia statusu obecnych i przyszłych beneficjentów ochrony czasowej oraz odpowiadającej mu adnotacji w rejestrze PESEL w formie „UKR”, proponując w zamian wprowadzenie neutralnego skrótu „BOC” (beneficjent ochrony czasowej). Zastosowany w 2022 r. skrót „UKR” okazał się rozwiązaniem nieadekwatnym, gdyż akcentował przede wszystkim kraj pochodzenia osoby, a nie jej sytuację życiową i prawną ani fakt objęcia ochroną czasową przez państwo polskie. W praktyce prowadziło to zarówno do nieporozumień o charakterze technicznym, w szczególności do utożsamiania beneficjentów ochrony czasowej z obywatelami Ukrainy posiadającymi inne tytuły pobytowe, osobami pochodzenia ukraińskiego lub ukraińskojęzycznymi obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej, jak i do negatywnych skutków społecznych, polegających na wzmacnianiu uproszczonych narracji oraz manipulacji opinią publiczną, w których skrót „UKR” był kojarzony z uprzywilejowanym statusem wynikającym z narodowości lub obywatelstwa, a nie z faktem bycia osobą dotkniętą skutkami agresji zbrojnej. Należy również wskazać, że utrzymanie oznaczenia „UKR” w odniesieniu do osób pochodzących z innych państw trzecich, które mogą zostać objęte ochroną czasową w przyszłości, zwiększałoby ryzyko dalszych nieporozumień interpretacyjnych oraz sprzyjało narastaniu negatywnych postaw społecznych wobec osób uciekających przed inwazją, konfliktami zbrojnymi, wojnami domowymi, konfliktami etnicznymi lub rażącymi naruszeniami praw człowieka.

   Sugestia C:

   Proponuje się uzupełnienie projektowanego art. 110a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej o ust. 4 oraz nadanie mu następującego brzmienia:

   „Art. 110a. 1. Beneficjentowi ochrony czasowej na wniosek złożony w dowolnym organie gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2025 r. poz. 274, z późn. zm. ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

   2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się w terminie 14 dni od dnia przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej.
   3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy rozdziału 5a ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. 
   4. Rada Ministrów może w uzasadnionych przypadkach, w drodze rozporządzenia, wydłużyć okres, o którym mowa w ust. 2.Uzasadnienie. Doświadczenia związane z masowym napływem obywateli Ukrainy do Rzeczypospolitej Polskiej wykazały, że szybkie i sprawne nadawanie numerów PESEL, w szczególności w połączeniu z pobieraniem danych biometrycznych, stanowi istotne wyzwanie dla organów gmin zarówno pod względem organizacyjnym, jak i kadrowym. W ocenie autorów, w przypadku kolejnego masowego napływu wysiedleńców, zwłaszcza pochodzących z państw niesłowiańskojęzycznych lub nieposługujących się językami urzędowymi Unii Europejskiej, dochowanie 14-dniowego terminu na złożenie wniosku o nadanie numeru PESEL może okazać się w praktyce niemożliwe. W takich okolicznościach wprowadzenie mechanizmu umożliwiającego elastyczne wydłużenie tego terminu, dostosowanego do konkretnej sytuacji kryzysowej, należy uznać za rozwiązanie racjonalne i systemowo uzasadnione. Pozwoliłoby ono na reagowanie na nadzwyczajne okoliczności bez konieczności dokonywania pilnych nowelizacji ustawowych.

       

      Sugestia D:

      Proponuje się nadanie art. 2 ust. 7 projektu następującego brzmienia::

      7) art. 112 otrzymuje brzmienie:

      „Art. 112. 1. Minister właściwy do spraw wewnętrznych w ramach uruchomionych na ten cel środków może zapewnić pomoc beneficjentowi ochrony czasowej polegającą na:

      1. zapewnieniu pobytu i wyżywienia, jednak nie dłużej niż przez 60 90 dni od pierwszego wjazdu na terytorium Rzeczpospolitej Polski i nie dłużej niż przez 12 miesięcy od pierwszego dnia zdarzenia, które było podstawą wydania decyzji Rady Unii Europejskiej, stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców poprzez:
      1. a)  umieszczenie w obiekcie zbiorowego zakwaterowania lub
      2. b) wypłatę świadczenia pieniężnego na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 
      1. prowadzeniu punktów recepcyjnych;
      2. zapewnieniu transportu związanego z zakwaterowaniem lub opieką medyczną;
      3. podjęciu innych działań niezbędnych do realizacji pomocy.

      1a. Rada Ministrów może w uzasadnionych przypadkach, w drodze rozporządzenia, wydłużyć okres, o którym mowa w ust. 2.

       

      2. Minister właściwy do spraw wewnętrznych może określić, w drodze rozporządzenia, wysokość i sposób wypłaty pomocy, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b, biorąc pod uwagę konieczność zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb beneficjenta ochrony czasowej.
         3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego może zapewnić pomoc polegającą za zakwaterowaniu zbiorowym wraz z całodziennym wyżywieniem beneficjentowi ochrony czasowej, jeżeli posiada on status UKR, o którym mowa w art. 110a ust. 1, należy do grupy wrażliwej oraz nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie zakwaterowania.
         4. Za osobę należącą do grupy wrażliwej, określonej w ust. 3, uznaje się osobę, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków:
         1. posiada orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności umiarkowanym lub znacznym, lub orzeczenie równoważne, o którym mowa w art. 5 pkt 1–2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, 1301, 1665 i 1746), lub jest opiekunem takiej osoby i nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego;
         2. ukończyła:
         1. w przypadku kobiet – 60. rok życia,
         2. w przypadku mężczyzn – 65. rok życia

         – o ile nie pobiera polskiego świadczenia emerytalnego przekraczającego kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, nie jest osobą aktywną zawodowo w rozumieniu art. 2, ust. 1a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci  i nie posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pełnoletnich zstępnych, którzy podlegają obowiązkowi alimentacyjnemu;

         3) jest samotną kobietą w ciąży lub osobą wychowującą dziecko do 12. miesiąca życia, na podstawie przedstawionych dokumentów;

         4) jest osobą z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej;

         5) jest osobą bezpośrednio po hospitalizacji finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia, trwającej przynajmniej 7 dni, nie dłużej niż do ustania przyczyny będącej powodem hospitalizacji. 

         6)samotnie sprawuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opiekę nad trojgiem lub większą liczbą dzieci, o ile przynajmniej jedno z nich nie ukończyło 7. roku życia, na podstawie przedstawionych dokumentów.

         ust. 5-22 jak w projekcie UD345 przekazanym do konsultacji.

         Uzasadnienie. Projektowany 60-dniowy okres zapewnienia pobytu i wyżywienia beneficjentom ochrony czasowej, którzy nie należą do wąskiej grupy osób wrażliwych, należy uznać za niewystarczający. Nawet w przypadku obywateli Ukrainy, którzy mogli korzystać z pobytu w obiektach zbiorowego zakwaterowania przez okres do 120 dni oraz z dodatkowych programów wsparcia, takich jak „40+”, proces usamodzielniania nie następował powszechnie w ciągu 60 dni, mimo sprzyjających okoliczności, w tym bliskości językowej i dobrej koniunktury na rynku pracy.

W przypadku przyszłych beneficjentów ochrony czasowej uwarunkowania te mogą być istotnie mniej korzystne, w szczególności ze względu na brak dodatkowych programów wsparcia, mniej przychylne nastawienie społeczne lub wyższy poziom bezrobocia. W takich warunkach oczekiwanie pełnego usamodzielnienia się w ciągu 60 dni należy uznać za nierealistyczne. Z tych względów proponuje się wydłużenie podstawowego okresu wsparcia do 90 dni oraz zachowanie możliwości dalszego jego przedłużenia w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, adekwatnie do skali i charakteru danego kryzysu. Należy również uwzględnić realia rynku mieszkaniowego. Nawet w przypadku szybkiego podjęcia zatrudnienia beneficjent ochrony czasowej musi zgromadzić środki na pierwszy czynsz oraz kaucję, które obecnie często odpowiadają równowartości jednego lub dwóch minimalnych wynagrodzeń. W tym kontekście 90-dniowy okres wsparcia należy uznać za rozwiązanie umiarkowane, a nawet minimalne, zwłaszcza że w programie „Wspólnie do Niezależności” okres stopniowego usamodzielniania wynosi 6 miesięcy. Ponadto postulowana jest modyfikacja kryteriów kwalifikowania opiekunów osób z niepełnosprawnościami do zamieszkiwania w obiektach zbiorowego zakwaterowania poprzez odejście od automatycznego wykluczania opiekunów pobierających świadczenie pielęgnacyjne. Kluczowe znaczenie powinien mieć stopień niesamodzielności osoby z niepełnosprawnością oraz jej faktyczne uzależnienie od stałej obecności opiekuna. W przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego pomoc mogłaby ograniczać się do zapewnienia zakwaterowania zbiorowego, bez całodziennego wyżywienia. Doprecyzowania wymagają także kryteria dotyczące beneficjentów w wieku emerytalnym. Ze względu na powiązanie wysokości świadczeń emerytalnych z okresem opłacania składek, beneficjenci ochrony czasowej przebywający w Polsce przez okres od jednego do trzech lat otrzymują zazwyczaj jedynie tzw. emerytury groszowe. Należy unikać sytuacji, w której osoba z grupy wrażliwej zostałaby pozbawiona prawa do pobytu w OZZ wyłącznie z powodu pobierania symbolicznego świadczenia emerytalnego. Z tego względu zasadnym jest powiązanie kryterium dochodowego z progami obowiązującymi w systemie pomocy społecznej. Kolejną wątpliwość budzi użycie w projektowanym art. 112 sformułowania „nie pracuje”, które jest nieprecyzyjne i może prowadzić do niejednolitej praktyki stosowania prawa, w szczególności wobec emerytów. Zamiast tego proponuje się posłużenie pojęciem „nie jest osobą aktywną zawodowo w rozumieniu art. 2 ust. 1a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci”, które jest pojęciem zdefiniowanym, jasnym i pozwalającym odróżnić stałe zatrudnienie od pracy dorywczej lub nierejestrowanej.

Wreszcie, postulowane jest zachowanie w katalogu osób wrażliwych kategorii samotnych opiekunów trojga lub większej liczby dzieci, z których co najmniej jedno nie ukończyło 7. roku życia. Rozwiązanie to funkcjonuje w obowiązującej specustawie ukraińskiej, a brak jego przeniesienia do nowelizowanej ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. nie został w projekcie należycie uzasadniony.

Sugestia E:

Proponuje się uzupełnienie art. 2 ust. 8 projektu UD345 poprzez nadanie artykułowi 112c ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej następującego brzmienia:

Art. 112c. 

1. Beneficjentowi ochrony czasowej, który posiada numer PESEL ze statusem UKR, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na zasadach i w trybie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 oraz z 2025 r. poz. 619 i 1301). 
2. Beneficjentowi ochrony czasowej, o którym mowa w art. 112, ust. 1-1a, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na tych samych zasadach i w tym samym trybie co cudzoziemcom, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a–b, g ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 oraz z 2025 r. poz. 619 i 1301). Prawo do świadczeń w trybie określonym w tym punkcie ustaje w chwili wyjazdu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Uzasadnienie. Doświadczenia z masowego napływu uchodźców w 2022 roku wykazały, że świadczenia rodzinne były kluczowym elementem procesu usamodzielniania się osób przybywających z dziećmi. W projektowanym art. 112 ust. 1-1a przewidziany okres wsparcia jest stosunkowo krótki i może okazać się niewystarczjący na podjęcie stabilnej aktywności zawodowej. Dodatkowo, część okresu może przypaść na czas wakacji szkolnych, kiedy rejestracja dzieci w systemie SIO jest utrudniona lub niemożliwa. W takich warunkach beneficjenci ochrony czasowej ryzykują utratę dostępu do świadczeń rodzinnych w momencie, gdy wsparcie jest najbardziej potrzebne dla ich adaptacji i bezpieczeństwa ekonomicznego. W związku z powyższym postulujemy bezwarunkowe przyznanie prawa do świadczeń wychowawczych na początkowy okres pierwszych 60–90 dni korzystania z ochrony czasowej, aby zapewnić beneficjentom realną możliwość stabilizacji i rozpoczęcia procesu usamodzielniania się w Polsce.

Sugestia F:

Proponuje się nadanie art. 112d ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej następującego brzmienia:

Art. 112d. 1. W przypadku beneficjentów ochrony czasowej, o których mowa w art. 112, ust. 1-1a, oraz innych beneficjentów ochrony czasowej, którzy posiadają numer PESEL ze statusem UKR:

1) które były ofiarami tortur, gwałtu lub innych poważnych form przemocy psychicznej, fizycznej lub seksualnej, lub

2) do zakończenia 18 roku życia, lub

3)  o których mowa w art. 112, ust. 4

– uznaje się, że przysługują im świadczenia opieki zdrowotnej z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej, zabiegów endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy oraz podania produktów leczniczych wydawanych świadczeniobiorcom w ramach programów polityki zdrowotnej ministra właściwego do spraw zdrowia.

Uzasadnienie. Projektodawca opisuje pierwsze 60 dni pobytu jako okres kryzysowy, w którym beneficjenci ochrony czasowej otrzymują zakwaterowanie i wyżywienie. Pozostaje jednak niejasne, dlaczego osoby, które z bardzo wysokim prawdopodobieństwem przybędą do Polski z terenów ogarniętych konfliktem zbrojnym, miałyby w tym kryzysowym okresie zostać pozbawione dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej bez konieczności odprowadzania składek do NFZ. Biorąc pod uwagę krótki czas, w którym przysługują świadczenia finansowane przez NFZ, nie ma realnych podstaw do obaw przed zjawiskiem tzw. „turystyki medycznej”. Kosztowne lub rzadkie procedury medyczne wymagają znacznie dłuższego dostępu do systemu opieki zdrowotnej niż przewidziany okres 60 dni. Postulujemy również zagwarantowanie bezwarunkowego dostępu do świadczeń medycznych wszystkim kategoriom beneficjentów ochrony czasowej uznanym przez projektodawcę za osoby wrażliwe, niezależnie od tego, czy przebywają w OZZ, czy poza nimi. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której swoistym „wynagrodzeniem” za proces usamodzielnienia byłoby pozbawienie możliwości korzystania z opieki zdrowotnej. Ponadto zasadnym jest ograniczenie katalogu wyłączeń dotyczących zabiegów i programów zdrowotnych niedostępnych dla wybranych kategorii beneficjentów ochrony czasowej. Wprowadzenie ograniczeń w ostatniej nowelizacji specustawy ukraińskiej miało na celu minimalizację ryzyka nadużyć, w tym „turystyki medycznej”. Jednak w świetle projektowanych zmian, w których katalog osób uprawnionych do korzystania z publicznej opieki zdrowotnej został już znacząco zawężony, ryzyko nadużyć jest praktycznie znikome.

Sugestia G:

Na mocy art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności wprowadza się nowy rozdział 5a. Proponujemy następującą redakcję projektowanych artykułów::

Art. 44a. 

ustępy 1-3 bez zmian

4. W imieniu osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych lub posiadającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych ubiegającej się o nadanie numeru PESEL albo osoby, która ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność nie jest w stanie samodzielnie złożyć wniosku, wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa jedno z rodziców, opiekun, kurator, opiekun tymczasowy, o którym mowa w art. 113 ust. 1  ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem, lub pełnomocnik osoby,  która ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność nie jest w stanie samodzielnie złożyć wniosku a w przypadku braku takich osób numer PESEL może zostać nadany z urzędu, 5. Złożenie w siedzibie organu gminy wniosku, o którym mowa w ust. 1, w imieniu osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych lub posiadającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych wymaga jej obecności przy składaniu wniosku.

Organ gminy może w szczególnie uzasadnionych przypadkach odstąpić od tego wymogu.

ustępy 6-18 bez  zmian

19. Organ gminy odmawia w drodze decyzji administracyjnej nadania numeru PESEL, w przypadku gdy:

• Beneficjent ochrony czasowej w rozumieniu art. 2 pkt 1a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odmówił załączenia do wniosku fotografii spełniającej wymagania określone w art. 29 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych

• Beneficjent ochrony czasowej w rozumieniu art. 2 pkt 1a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odmówił pobrania odcisków palców, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w ust. 11.

ustępy 20-25 bez zmian

Uzasadnienie. Projekt przewiduje możliwość odstąpienia od obowiązku osobistego złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL w przypadku osób nieposiadających zdolności do czynności prawnych lub posiadających ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a także osób, które ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność nie są w stanie samodzielnie złożyć wniosku. Jednocześnie określono, kto może wnieść wniosek w imieniu osób nieposiadających zdolności do czynności prawnych lub posiadających ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Projekt nie precyzuje jednak, kto może działać w imieniu osób, które ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność nie mogą samodzielnie złożyć wniosku. W związku z tym proponujemy uwzględnienie możliwości składania wniosku przez pełnomocnika. Ponadto mogą wystąpić sytuacje, w których obowiązkowa wizyta osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych lub posiadającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych w organie gminy (wraz z opiekunem lub inną osobą składającą wniosek w jej imieniu) może być uciążliwa lub niebezpieczna zarówno dla wnioskodawcy, osoby, w imieniu której składany jest wniosek, jak i dla pracownika gminy. Dlatego uzasadnione jest przewidzenie możliwości odstąpienia od wymogu określonego w ust. 5 w wyjątkowych i uzasadnionych przypadkach. Dodatkowo postulujemy doprecyzowanie zapisów ust. 19 w celu eliminacji ryzyka błędnej interpretacji przepisów oraz uniknięcia sytuacji, w której beneficjent ochrony czasowej w rozumieniu art. 2 pkt 1a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. mógłby otrzymać odmowę nadania numeru PESEL z przyczyn od niego niezależnych.

Sugestia H:

Postulujemy rezygnację z art. 9 ust. 30 projektu UD345, który przewiduje:

30) w art. 42s dodaje się ust. 3 w brzmieniu:

„3. W przypadku pozostawienia wniosku bez rozpoznania, odmowy wszczęcia postępowania lub zakończenia postępowania w sposób inny niż poprzez wydanie karty pobytu, uiszczona opłata skarbowa nie podlega zwrotowi.”;

Uzasadnienie. Po ewentualnym wejściu w życie tego rozwiązania karta CUKR stałaby się jedyną kartą pobytu, a w przypadku jej nieprzyznania, tj. zakończenia postępowania w sposób inny niż wydanie karty, uiszczona opłata skarbowa nie podlegałaby zwrotowi. Obawiamy się, że może to działać zniechęcająco wobec uchodźców, co nie leży ani w interesie państwa, ani społeczeństwa. Karta CUKR jest unikatowym w skali UE rozwiązaniem przejściowym, umożliwiającym wyjście ze statusu ochrony czasowej. Niepożądane byłoby, aby uchodźcy o niskich dochodach rezygnowali z ubiegania się o kartę z obawy, że opłata skarbowa nie zostanie zwrócona, nawet gdy odmowa wydania karty nastąpi z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy. 

Warto również wykorzystać planowane zmiany w specustawie ukraińskiej w celu zwiększenia atrakcyjności tej karty, w szczególności poprzez:

1. Zmianę wykładni art. 42d.  specustawy ukraińskiej w następujący sposób:

Art. 42d. Kartę pobytu, o której mowa w art. 226 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, wydaje się również dziecku w wieku do 13 lat,  które jest osoba o której mowa w art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: 

1) pobyt tego dziecka na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 

2) w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu dziecko to posiada status UKR; 

3) rodzicowi lub opiekunowi tego dziecka wydano kartę pobytu w przypadku, o którym mowa w art. 42c. 

1. Zmianę wykładni art. 42 c. specustawy ukraińskiej w następującej sposób:

Art. 42c. Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wydaje się, na jego wniosek, kartę pobytu, o której mowa w art. 226 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: 

1) w dniu 4 marca 2025 r. posiadał status UKR; 

2) w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu posiada status UKR; 

3) posiadał nieprzerwany status UKR przynajmniej przez 365 dni. 

Uzasadnienie. Karta CUKR stanowi skuteczne rozwiązanie umożliwiające uchodźcom z Ukrainy wyjście ze statusu ochrony czasowej. Z tego względu zasadne jest dążenie do tego, aby jak największa liczba osób mogła uzyskać tę kartę, a jednocześnie wyeliminować czynniki zniechęcające do rezygnacji ze statusu UKR. Z naszego doświadczenia wynika, że jednym z najistotniejszych czynników zniechęcających do rezygnacji ze statusu UKR jest obawa przed sytuacją, w której rodzice i dzieci posiadaliby różne statusy pobytowe.

Problem ten jest szczególnie istotny w przypadku rodzin z dziećmi do 13. roku życia. Przejście rodziców na kartę CUKR skutkuje utratą dostępu do dokumentu mObywatel/diia.pl, w którym obecnie znajdują się dane oraz zdjęcie dziecka. Jeżeli dziecko w wieku do 13 lat zachowa status UKR, w praktyce pozostanie bez jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego legalność pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Aby nie zniechęcać rodziców takich dzieci do ubiegania się o kartę CUKR, zasadne byłoby wprowadzenie „automatycznej” kwalifikacji dzieci w wieku do 13 lat do karty CUKR we wszystkich przypadkach, w których rodzice spełniają warunki do jej uzyskania. Ponadto należy uwzględnić fakt, że do chwili obecnej wnioski o kartę CUKR w wielu przypadkach nie są przyjmowane z przyczyn niezależnych od uchodźców z Ukrainy (problemy organizacyjne i techniczne). W związku z tym, w celu objęcia kartą CUKR jak najszerszego kręgu osób, zasadne byłoby przesunięcie terminu kwalifikującego z dnia 4 marca 2024 r. na 4 marca 2025 r., analogicznie do rozwiązań przyjętych w poprzednich nowelizacjach specustawy ukraińskiej.

Sugestia I:

Postulujemy uchylenie art. 9 ust. 36 projektowanego w UD345 i pozostawienie art. 51 ust. 1 specustawy ukraińskiej w dotychczasowym brzmieniu. Tworzenie dodatkowych lokalizacji do prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, organizacyjnie podporządkowanych szkołom lub przedszkolom, przeznaczonych dla uczniów z Ukrainy, jest rozwiązaniem sprawdzonym i skutecznym. Mechanizm ten realnie ułatwia funkcjonowanie polskich placówek, w których uczy się duża liczba uczniów z Ukrainy, pozwalając na lepszą organizację procesu dydaktycznego i odciążenie infrastruktury szkolnej.

Sugestia J:

Postulujemy zmianę art. 9 ust. 39 projektu UD345 poprzez wykreślenie art. 54 specustawy ukraińskiej. Artykuł 54 ukraińskiej specustawy zamyka większości uczniów – obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 24 lutego 2022 roku, dostęp do wszystkich form realizacji obowiązku szkolnego poza nauką w trybie dziennym. Inicjatorem tego przepisu było Ministerstwo Edukacji Narodowej, które trzy lata temu uzasadniało jego wprowadzenie słabą znajomością języka polskiego oraz podstawy programowej nauczania w polskich szkołach wśród ukraińskich uczniów. Dziś ten argument wydaje się coraz mniej przekonujący. Dzieci, które od trzech lat uczą się w polskich szkołach i często osiągają znakomite wyniki w nauce języka polskiego, nadal są ustawowo traktowane zbiorowo jako osoby o niewystarczającej znajomości tego języka.

Co więcej, obecna sytuacja nosi znamiona nierównego traktowania — ograniczenia w dostępie do alternatywnych form edukacji dotyczą wyłącznie określonej grupy obywateli Ukrainy, podczas gdy pozostali obywatele tego kraju, a także obywatele innych państw, niezależnie od stopnia znajomości języka polskiego, podobieństwa ich ojczystego języka do języka polskiego czy długości pobytu w Polsce, mogą realizować obowiązek szkolny bez takich ograniczeń. Ponieważ prawa do edukacji w innych trybach, niż tryb dzienny nie uzależniono od początku i zakończenia roku szkolnego, oczekiwanie na wygaśnięcie art. 54 do 31 sierpnia jest nieuzasadnione.

Sugestia K:

Postulujemy zmianę art. 14   zaprojektowanego w projekcie UD345  przez nadania mu brzmienia:

Art. 14. 1. Jeżeli numer PESEL, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9, został nadany na podstawie oświadczenia, cudzoziemiec jest zobowiązany do potwierdzenia swojej tożsamości w dowolnym organie gminy na podstawie ważnego dokumentu podróży do dnia 31 sierpnia 2026 r. 

2. Z dniem 1 września 2026 r. status UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jest automatycznie zmieniany na status NUE, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy, osobom, które miały nadany numer PESEL UKR na podstawie oświadczenia i do tego dnia nie potwierdziły swojej tożsamości w sposób wskazany w ust. 1.
3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, cudzoziemiec traci uprawnienie, o którym mowa w art. 106 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
4. W imieniu osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych lub posiadającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych ubiegającej się o nadanie numeru PESEL albo osoby, która ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność nie jest w stanie samodzielnie złożyć wniosku, czynności o którym mowa w ust. 1, może dokonać jedno z rodziców, opiekun, kurator, opiekun tymczasowy, o którym mowa w art. 113 ust. 1  ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem lub pełnomocnik osoby,  która ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność nie jest w stanie samodzielnie złożyć wniosku.

Uzasadnienie. Z naszego doświadczenia wynika, że wśród osób, którym nadano numer PESEL UKR na podstawie oświadczenia, a nie ważnego dokumentu podróży, znajduje się znaczna liczba osób w podeszłym wieku, osób z niepełnosprawnościami oraz osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych.  W związku z powyższym wysoce pożądane jest, aby czynności, o których mowa w projektowanym art. 14, mogły być dokonywane przez ich przedstawicieli ustawowych lub innych uprawnionych przedstawicieli prawnych.

Na koniec, postulujemy, aby przy projektowaniu niniejszych oraz przyszłych zmian w prawie szczególną uwagę poświęcać obecności wśród beneficjentów ochrony czasowej osób szczególnie wrażliwych – w tym osób wykluczonych cyfrowo, osób z niepełnosprawnościami, dzieci oraz osób z problemami natury psychicznej. Uwzględnienie ich potrzeb jest szczególnie istotne przy kształtowaniu form wsparcia przewidzianych na pierwszy, kryzysowy okres pobytu, o którym mowa w art. 112 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w brzmieniu proponowanym w dokumencie będącym przedmiotem niniejszych konsultacji publicznych.

W tym kontekście należy również pamiętać o ofiarach trwającej agresji Rosji przeciwko Ukrainie, które wciąż przybywają do Polski w poszukiwaniu bezpieczeństwa i wsparcia. Proponowane brzmienie art. 112, które w obecnej wersji de facto wyklucza nowo przybyłych uchodźców z systemowej pomocy, wymaga ponownej analizy i rewizji. Dodatkowo postulujemy zmianę kryteriów kwalifikacji do karty CUKR tak, aby mogły ubiegać się o nią osoby, które w momencie składania wniosku legitymują się co najmniej rocznym okresem przebywania w statusie UKR. Zapewni to ciągłość ochrony i realne wsparcie dla osób integrujących się z polskim społeczeństwem

Z wyrazami szacunku,

Prezeska Fundacji “Ukraiński Dom”

Myroslava Keryk

⬇️⬇️⬇️

Warszawa, 16  października  2025 roku

 

Pan Waldemar Żurek

Minister Sprawiedliwości

Ministerstwo Sprawiedliwości

Al. Ujazdowskie 11

00-950 Warszawa P-33

 

Szanowny Panie Ministrze!

 

My, przedstawicielki i przedstawiciele organizacji pozarządowych działających na rzecz osób migranckich i uchodźczych, z niepokojem obserwujemy wzrost zarówno oficjalnych, jak i nieoficjalnych statystyk dotyczących przestępstw motywowanych uprzedzeniami oraz nienawiścią. Od 2015 roku ich liczba utrzymuje się na alarmująco wysokim poziomie, a w ostatnich miesiącach odnotowano dodatkowo niepokojący wzrost – aż o 41% w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2025 roku w porównaniu z analogicznym okresem roku 2024.

Należy pamiętać, że oficjalne dane obejmują jedynie część rzeczywistych zdarzeń. Wiele przestępstw z nienawiści pozostaje niezgłoszonych i nieodnotowanych przez instytucje państwowe czy organizacje pozarządowe. Z naszego doświadczenia wynika, że osoby pokrzywdzone decydują się na zgłoszenie przestępstwa do organów ścigania głównie w przypadku poważnych ataków fizycznych. Tymczasem przemoc słowna, nękanie w Internecie czy anonimowa mowa nienawiści w przestrzeni publicznej – mimo że przybierają coraz bardziej niepokojące rozmiary – rzadko trafiają do policyjnych statystyk oraz raportów organizacji społecznych.

Choć takie przejawy wrogości bywają postrzegane jako „mniej poważne” czy „lżejsze”, ich tolerowanie sprzyja utrwalaniu i rozpowszechnianiu znacznie groźniejszych zjawisk. Przyzwolenie na tego rodzaju zachowania nie wynika wyłącznie z nieświadomości osób doświadczających przemocy czy obojętności ich otoczenia. W ostatnich miesiącach szczególnie istotnym czynnikiem stało się pobłażliwe podejście części przedstawicielek i przedstawicieli klasy politycznej do najostrzejszych przejawów nienawiści. Zamiast kształtować opinię publiczną, wzmacniać postawy oparte na szacunku i odpowiedzialności oraz wspierać budowanie społeczeństwa w duchu równości i inkluzywności, niejednokrotnie powielają oni stereotypy i uprzedzenia – pozbawione realnych podstaw, lecz podsycane przez łatwo wzbudzane emocje – skierowane przeciwko różnym grupom mniejszościowym żyjącym w Polsce.

Szczególnie wyraźnie widać to w odniesieniu do osób z Ukrainy, czasowo lub na stałe mieszkających w Polsce, a także do obywatelek i obywateli Polski pochodzenia ukraińskiego lub z nimi utożsamianych. Ta grupa bardzo szybko przestała być postrzegana jako wspierana i budząca współczucie, a zaczęła stawać się celem ataków, które coraz częściej traktowane są jako wyraz (pseudo)patriotyzmu. Rozpowszechniane w przestrzeni politycznej fałszywe narracje – przedstawiające Ukrainki i Ukraińców jako osoby roszczeniowe, przebiegłe czy rzekomo uprzywilejowane w Polsce – stają się pretekstem do konkretnych działań: od werbalnych i fizycznych ataków w codziennym życiu, przez szerzenie mowy nienawiści w Internecie, mediach tradycyjnych i przestrzeni publicznej, aż po nagonki wymierzone w instytucje wspierające społeczność ukraińską, w ukraińskie i polsko-ukraińskie aktywistki i aktywistów oraz we wszystkie osoby, które odważają się publicznie krytykować i apelować o zaprzestanie takich przestępczych praktyk.

Mamy świadomość, że poprawa sytuacji może przebiegać w dwóch kluczowych kierunkach. Z jednej strony konieczna jest codzienna, systematyczna praca z klasą polityczną i opinią publiczną – odpowiedzialność ta spoczywa przede wszystkim na barkach polskiego społeczeństwa obywatelskiego, w tym także reprezentowanych przez nas organizacji pozarządowych. Z drugiej strony, niezbędne jest uszczelnienie systemu profilaktyki przestępstw motywowanych uprzedzeniami i nienawiścią oraz usprawnienie mechanizmów ich ścigania i karania. W tym obszarze organizacje pozarządowe również mogą stać się skutecznymi sojuszniczkami państwa i jego instytucji.

Dlatego apelujemy do Ministerstwa Sprawiedliwości o rozważenie zmian legislacyjnych w następujących obszarach:

• zmianę art. 49 Kodeksu postępowania karnego i przyznanie organizacjom społecznym, które złożyły zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa motywowanego uprzedzeniami, uprawnienia do wykonywania praw pokrzywdzonych;
• zmianę art. 190a Kodeksu karnego i objęcie penalizacją również podszywania się pod osoby prawne oraz wykorzystywania danych tych osób.

Planowane zmiany w Kodeksie postępowania karnego są konieczne, ponieważ większość tego typu przestępstw jest wymierzona nie w pojedyncze osoby, lecz w całą społeczność. Obecnie, gdy zawiadomienie o przestępstwie składa organizacja mniejszościowa, nie posiada ona praw procesowych: np. prawa do zaskarżania decyzji prokuratury. W praktyce sprawy te prowadzone są więc bez aktywnego udziału realnych pokrzywdzonych, czyli całych społeczności.

Nowe regulacje mają to zmienić: pozwolą skuteczniej ścigać sprawców czynów motywowanych uprzedzeniami i wprowadzą realny głos grup, które są celem ataków. Organizacje pozarządowe, które już dziś mają doświadczenie w udzielaniu wsparcia osobom pokrzywdzonym, mogłyby po wejściu w życie nowych przepisów uczestniczyć w procesach karnych przeciwko sprawcom atakującym społeczności mniejszościowe jako całość lub osoby narażone na przemoc ze względu na domniemaną przynależność do grupy mniejszościowej. Innymi słowy: tam, gdzie brak jest indywidualnej ofiary, to właśnie organizacje pozarządowe mogłyby występować w postępowaniu jako strona pokrzywdzona, zapewniając, że głos społeczności nie zostanie pominięty.

Proponowane zmiany w Kodeksie karnym wynikają z dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości społecznej i technologicznej. Podszywanie się pod organizacje pozarządowe, zakładanie fałszywych kont, rozpowszechnianie w ich imieniu nieprawdziwych treści czy wykorzystywanie technologii deepfake stały się coraz częstszymi narzędziami dyskredytacji i działań wymierzonych przeciwko organizacjom społecznym, w szczególności tym, które reprezentują interesy osób migranckich i uchodźczych. Należy podkreślić, że organizacje pozarządowe powinny dysponować skutecznymi instrumentami obrony swojej renomy w każdej sytuacji, ponieważ to właśnie zaufanie społeczne stanowi ich największy kapitał. Zaufanie to jest jednocześnie głównym celem ataków sprawców, zmierzających do osłabienia pozycji i wiarygodności tych podmiotów – zarówno w obronie osób pokrzywdzonych, w działalności na rzecz grup mniejszościowych, jak i w uczestnictwie w debacie publicznej.

 

Lista sygnatariuszy:

Fundacja “Ukraiński Dom”

Mapuj Pomoc

Fundacja Inicjatywa Dom Otwarty

Stowarzyszenie Egala

Fundacja “OPORA in Poland”

Fundacja Uniters (United Volunteers)

Związek Ukraińców w Polsce

Fundacja Ocalenie

⬇️⬇️⬇️

 

Warszawa, 10 września 2025

 

Pan Szymon Hołownia 

 

Marszałek Sejmu RP ul. Wiejska 4/6/8 

00-902 Warszawa  

 

Dot. projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (druk sejmowy nr 1685)

Fundacja „Ukraiński Dom” z uznaniem przyjmuje inicjatywę ustawodawczą Rządu RP oraz szybkie procedowanie w Sejmie RP projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców, oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (druk sejmowy nr 1685).

Uważamy, że proponowane działania stanowią najlepsze rozwiązanie problemu powstałego po wecie Prezydenta RP wobec ustawy z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy oraz niektórych innych ustaw. Szybka i zdecydowana reakcja pozwoli uniknąć chaosu prawno-administracyjnego, który mógłby wystąpić po 30 września 2025 r., gdyby – po trzech i pół roku sprawnego funkcjonowania – tzw. specustawa ukraińska nie została znowelizowana.

Jednocześnie zwracamy uwagę, że projekt ustawy zawarty w druku nr 1685 obejmuje przepisy, które mogą istotnie pogorszyć sytuację małoletnich cudzoziemców stale zamieszkujących w Polsce.

Projekt przewiduje bowiem rygorystyczne powiązanie prawa dzieci do świadczeń określonych w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tzw. świadczenie 800+) z faktyczną aktywnością zawodową ich rodziców lub opiekunów. Tymczasem w Polsce obowiązuje obecnie zasada, zgodnie z którą prawo cudzoziemców z państw trzecich do świadczeń rodzinnych i wychowawczych uzależnione jest od dostępu do rynku pracy, a nie od realnego zatrudnienia. Rozwiązanie to wynika z implementacji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE z dnia 13 grudnia 2011 r., gwarantującej obywatelom państw trzecich legalnie pracującym w UE wspólny zestaw praw, obejmujący m.in. równe traktowanie w zakresie świadczeń społecznych.

Innymi słowy, obywatele polscy oraz cudzoziemcy posiadający legalny dostęp do rynku pracy tworzą jedną wspólnotę osób pracujących, płacących podatki i składki, objętą równymi obowiązkami i prawami. Państwo polskie od lat skutecznie nadzoruje, aby większość cudzoziemców korzystających z dostępu do rynku pracy faktycznie pozostawała aktywna zawodowo, a brak aktywności prowadził z czasem do utraty prawa do pracy oraz legalnego pobytu w Polsce. Skuteczność tej polityki potwierdzają dane statystyczne: według informacji Banku Gospodarstwa Krajowego wskaźnik aktywności zawodowej wśród obywateli Ukrainy – największej grupy cudzoziemców w Polsce – wynosi 96–99% w przypadku migrantów przybyłych przed 2022 r. oraz 70–80% wśród uchodźców przybyłych po 2022 r. Jest to bardzo wysoki poziom, zwłaszcza że badana była cała populacja, a nie tylko gospodarstwa domowe, co oznacza, że w tych grupach niemal nie występują osoby tradycyjnie bierne zawodowo (np. kobiety zajmujące się wyłącznie prowadzeniem domu).

Niestety, rządowy projekt odchodzi od prostego i przejrzystego podejścia – zgodnie z którym dostęp do rynku pracy oznaczał równocześnie prawo do świadczeń społecznych – wprowadzając skomplikowany mechanizm comiesięcznej weryfikacji aktywności zawodowej cudzoziemców. Już pobieżna analiza treści projektu wskazuje, że nie uwzględnia on wielu realnych sytuacji, w jakich znajdują się cudzoziemcy legalnie mieszkający i pracujący w Polsce. W konsekwencji znaczna grupa osób, które przyczyniają się do wzrostu polskiego PKB, może nie zostać uznana za aktywnych zawodowo i straci możliwość ubiegania się o świadczenia na wychowanie dzieci.

Dotyczyć to może m.in.:

• studentów polskich uczelni, którzy co do zasady mają w Polsce dostęp do rynku pracy, w tym również tych podejmujących pracę. Patologie związane z fikcyjnym statusem studenta są obecnie skutecznie zwalczane, dlatego obawy projektodawcy dotyczące potencjalnych nadużyć są nieuzasadnione;

   

• osób prowadzących działalność nierejestrowaną lub pracujących na podstawie umów o dzieło. Cudzoziemcy często łączą różne formy zatrudnienia, np. pracę w niepełnym wymiarze z umową o dzieło, która nie wiąże się z odprowadzaniem składek. Ich łączny dochód nie będzie uwzględniany w świetle nowych przepisów;

   

• dzieci utrzymywanych przez innych członków rodziny niż rodzice lub opiekunowie prawni, np. w rodzinach, w których starsze rodzeństwo wspiera młodsze wraz z rodzicami;

   

• dzieci pozostające pod opieką osób w wieku emerytalnym lub rodziców z niepełnosprawnościami, którzy nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. W takich przypadkach dzieci zostaną pozbawione wsparcia, a opiekunowie mogą być zmuszeni do podejmowania krótkoterminowych, często fikcyjnych form zatrudnienia wyłącznie w celu rejestracji w ZUS. Może to prowadzić do nadużyć ze strony nieuczciwych pracodawców, którzy za opłatą proponują fikcyjne zatrudnienie.

To jedynie niektóre przykłady sytuacji, w których dzieci cudzoziemców – osób uczciwie pracujących i stale mieszkających w Polsce – mogłyby zostać niesłusznie pozbawione wsparcia państwa. Wierzymy, że nie wynika to ze złej woli projektodawców, lecz z naturalnych ograniczeń możliwości uchwycenia w nawet najbardziej rozbudowanej ustawie całej złożoności życia ludzkiego. Dowodzi to po raz kolejny słuszności dotychczasowych rozwiązań.

Chcielibyśmy również zwrócić uwagę na inne niepokojące elementy projektowanej ustawy:

• Art. 9 pkt 16 zmienia art. 37 specustawy ukraińskiej. Zgodnie z projektem osoby posiadające numer PESEL UKR, które ukończyły 18 lat i nie są ubezpieczone w NFZ na ogólnych zasadach, stracą prawo do niektórych świadczeń, m.in. refundacji leków. Szczególnie dotknie to uchodźców w wieku emerytalnym, którzy w konsekwencji mogą być zmuszeni do ubiegania się o polską emeryturę wyłącznie w celu uzyskania prawa do ubezpieczenia zdrowotnego. Racjonalnym rozwiązaniem wydaje się utrzymanie dla nich wyjątków w specustawie, zamiast przenoszenia ich masowo do systemu powszechnego.
• Rozwiązanie uzależniające wypłatę 800+ od spełniania obowiązku szkolnego miało charakter doraźny, w odpowiedzi na wyjątkową sytuację ukraińskich uchodźców. Obecnie projekt zakłada, że stanie się to zasadą. Obowiązek szkolny jest fundamentem systemu edukacji i powinien być traktowany niezależnie od programów socjalnych. Tymczasem w świadomości części uchodźców 800+ postrzegane jest jako „wynagrodzenie” za uczęszczanie do szkoły, co odwraca właściwą logikę: jeśli świadczenie nie przysługuje, rodzice mogą uznać, że dziecko nie musi realizować obowiązku szkolnego. W ten sposób obowiązek edukacyjny, zamiast stanowić podstawę wychowania i integracji, sprowadzany jest do warunku uzyskania wsparcia finansowego.
  
• Projekt utrzymuje art. 54 specustawy, który wprost zabrania dzieciom posiadającym obywatelstwo ukraińskie korzystać z polskiej edukacji domowej. W obecnej sytuacji, po decyzji o włączeniu ukraińskich dzieci do polskiego systemu edukacyjnego, nie ma już praktycznego uzasadnienia dla utrzymania tego przepisu. Art. 54 uniemożliwia grupie dzieci dostęp do edukacji domowej wyłącznie ze względu na obywatelstwo.
  
• Projekt nie rozstrzyga, czy planowana dla byłych uchodźców ukraińskich karta pobytu CUKR będzie zawierała adnotację „dostęp do rynku pracy”. Jeśli tak – aktywni zawodowo posiadacze tej karty będą mogli ubiegać się o świadczenie 800+. Jeśli nie – osoby te, mimo wykonywanej pracy, zostaną wykluczone. Zgodnie z projektowanymi przepisami cudzoziemcy z państw trzecich, aby uzyskać świadczenie 800+, muszą posiadać kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy”, być aktywni zawodowo, mieszkać wraz z dziećmi na terytorium Polski, a dzieci muszą spełniać obowiązek szkolny. Obawiamy się, że pierwsza, czysto biurokratyczna przesłanka może okazać się problematyczna.
  
• Podczas prac nad poprzednim projektem (ustawą zawetowaną 5 sierpnia) nie obowiązywała jeszcze ogólnoeuropejska decyzja o kolejnym wydłużeniu ochrony czasowej na terytorium UE. W związku z tym zasadne jest przedłużenie specustawy na okres zgodny z Decyzją Wykonawczą Rady (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r., tj. do 4 marca 2027 r.

   

Prosimy o uwzględnienie powyższych uwag podczas prac nad projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (druk sejmowy nr 1685).

Z wyrazami szacunku,

Myroslava Keryk

Prezeska Fundacji “Ukraiński Dom”

Фонд «Український дім» та інші неурядові організації сьогодні опублікували лист-звернення щодо можливих правових, організаційних та практичних наслідків вето, накладеного Президентом Республіки Польща на проєкт змін до спеціального закону Республіки Польща «Про допомогу громадянам України у зв’язку зі збройним конфліктом на території цієї країни».

⬇️⬇️⬇️

Warszawa, 2 września 2025 roku

STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WS. SKUTKÓW ZAWETOWANIA PRZEZ PREZYDENTA RP SPECUSTAWY UKRAIŃSKIEJ

25 sierpnia 2025 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zawetował ustawę z dnia 5 sierpnia 2025 roku o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (dalej: specustawa ukraińska). W obecnym kształcie specustawa ukraińska zapewnia legalny pobyt na terytorium Polski dla 992 487 osób wpisanych (z adnotacją „UKR”) do Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności tylko do dnia 30 września 2025 roku.

Oznacza to, że jeżeli we wrześniu nie zostaną wprowadzone zmiany, wygaśnie prawo do pobytu gwarantowane w art. 2 ww. specustawy. Spowoduje to objęcie pobytu tych osób innym reżimem prawnym, w ramach którego konieczne będzie masowe występowanie o wydanie zaświadczeń o objęciu ochroną czasową. To z kolei pociągnie za sobą problemy z dostępem do legalnego zatrudnienia, możliwością prowadzenia działalności gospodarczej, dostępem do świadczeń medycznych i społecznych. Dlatego istnieją uzasadnione obawy, że codzienne życie i funkcjonowanie wszystkich beneficjentów specustawy ukraińskiej stanie się poważnie utrudnione. Precyzyjne i szczegółowe regulacje specustawy mogą zostać zastąpione przez inne, mniej klarowne, a często jedynie deklaratywne przepisy prawa polskiego i unijnego.

W ciągu czterech dni od ogłoszenia decyzji Prezydenta RP do Infolinii i Punktu Konsultacyjnego Fundacji „Ukraiński Dom” napłynęły liczne pytania dotyczące praktycznych skutków prezydenckiego weta. Zdecydowana większość z nich odnosi się do kwestii legalności pobytu, statusu osoby w rejestrze PESEL oraz funkcjonowania polskich elektronicznych dokumentów tożsamości dla uchodźców po 30 września 2025 roku. Pojawiają się również pytania o zasady działania Ośrodków Zbiorowego Zakwaterowania (w których mieszka obecnie 24 000 osób) oraz o dostęp – na dotychczasowych warunkach – do świadczeń społecznych i medycznych dla osób należących do grup wrażliwych, wymienionych w art. 12 specustawy ukraińskiej, a także osób zarejestrowanych w ZUS jako osoby bezrobotne (w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 9–9c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Jesteśmy przekonani, że podobne pytania trafiają także do innych organizacji zajmujących się pomocą uchodźcom wojennym w Polsce.

W związku z powyższym zwracamy się do:
1. Rady Ministrów RP, Sejmu i Senatu RP oraz Prezydenta RP z prośbą o jak najszybsze podjęcie wszelkich działań mieszczących się w granicach ich kompetencji, aby do dnia 30 września 2025 roku przepisy specustawy ukraińskiej zostały przedłużone na okres wskazany w Decyzji Wykonawczej Rady (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą (UE) 2022/382. Podczas planowań działań, prosimy też zawsze pamiętać o grupach szczególnie wrażliwych, wymienionych w art. 12 specustawy ukraińskiej (osoby, które posiadają orzeczenie o niepełnosprawności, które ukończyły 60 rok życia, są kobietami w ciąży lub osobami wychowującymi dziecko do 12 miesiąca, samotnie sprawują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opiekę nad trojgiem i więcej dzieci). Zwracamy uwagę także na samą grupę dzieci jako tę szczególnie wrażliwą, wymagającą szczególnej ochrony i zagwarantowania przysługujących im praw.

2. Do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz innych resortów współodpowiedzialnych za specustawę ukraińską apelujemy o przygotowanie i opublikowanie komunikatów informacyjnych skierowanych do beneficjentów specustawy. Powinny one jasno wyjaśniać wszystkie potencjalne skutki niewydłużenia okresu obowiązywania przepisów oraz zawierać wskazówki dotyczące kroków, jakie należy podjąć w celu zachowania prawa do legalnego pobytu, dostępu do rynku pracy, możliwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz realizacji konstytucyjnego prawa do nauki w
Polsce. Obecny chaos informacyjny i prawny negatywnie wpływa na polskich pracodawców, rynek usług oraz Ukraińców zatrudnionych w instytucjach państwowych. Dodatkowo obciąża on urzędy odpowiedzialne za procedury legalizacyjne i ochronę międzynarodową. Sytuacja ta wywołuje duży niepokój zarówno wśród obywateli Ukrainy, jak i Polaków korzystających z ich pracy. Brak szybkich rozwiązań może prowadzić do poważnych problemów społecznych i gospodarczych, dlatego publikacja klarownych komunikatów jest kluczowa. Jesteśmy przekonani, że pomoże to ograniczyć panikę i uchroni beneficjentów specustawy ukraińskiej przed podejmowaniem decyzji, które mogłyby pogorszyć i tak już trudną sytuację wielu z nich.

Lista sygnatariuszy:

• Fundacja “Ukraiński Dom”
• Fundacja Migrant Info Point
• Fundacja Polskie Forum Migracyjne
• Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
• Stowarzyszenie Homo Faber
• Konsorcjum Migracyjne
• Stowarzyszenie Nomada
• Amnesty International Polska
• Mapuj Pomoc
• Ogólnopolska Grupa Inicjatywna Asystentów Międzykulturowych amTime
• Fundacja Centrum Integracji Kobiet Nejmovirna PL
• CARE Poland
• Podlaskie Ochotnicze Pogotowie Humanitarne
• Fundacja SonderTime
• Fundacja Jesuit Refugee Service Poland
• Fundacja Art Cluster
• Fundacja „Dom tam gdzie Ty”
• Fundacja Leny Grochowskiej
• Fundacja Ocalenie
• Fundacja Save the Children Polska
• Fundacja AB Show
• Fundacja Emic
• Fundacja VITA DE LEX
• Stowarzyszenie MOST
• Śląskie Forum Organizacji Pozarządowych “KAFOS”
• Fundacja Studio M6
• Fundacja ZUSTRICZ
• Towarzystwo Inicjatyw Twórczych ę
• Inicjatywa “Nasz Rzecznik”
• Stowarzyszenie wspierające Inicjatywę “Nasz Rzecznik”
• Polska Akcja Humanitarna
• Fundacja dla Wolności
• Stowarzyszenie na rzecz imigranckich rodzin osób z niepełnosprawnością “Patchwork”
• Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych
• Stowarzyszenie “NIGDY WIĘCEJ”

У рамках консультацій щодо проєкту закону про внесення змін до так званого українського спецзакону (Закону про допомогу громадянам України у зв’язку зі збройним конфліктом на території цієї держави та деяких інших законів, сеймовий документ №1492), 23 липня 2025 року Український дім направив лист із зауваженнями Маршалку Сейму РП Шимона Головні.

⬇️⬇️⬇️

Po zapoznaniu się z projektem ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (UD249), opublikowanym w druku sejmowym nr 1492, Fundacja „Ukraiński Dom” uznała za zasadne przypomnienie o swoich postulatach zgłoszonych podczas konsultacji publicznych, które nie zostały uwzględnione w ostatecznej wersji projektu przekazanej do Sejmu RP przez projektodawcę. 

W naszej ocenie aktualne pozostają następujące uwagi, zastrzeżenia i propozycje dotyczące wybranych założeń projektu.

1. Proponujemy następujące brzmienie art. 1, ust. 1 projektu ustawy

“użyte w art. 2 ust. 1 w zdaniu pierwszym, w art. 2 w ust. 2 w zdaniu pierwszym, w art. 4 w ust. 20a w zdaniu pierwszym, w art. 12a w ust. 1 we wprowadzeniu do wyliczenia, w art. 42 w ust. 3a w zdaniu pierwszym, w ust. 5a, w ust. 6 w zdaniu pierwszym, w ust. 7 w zdaniu pierwszym, w ust. 8 w części wspólnej, w ust. 11 w części wspólnej i w ust. 12a, w art. 42a w ust. 1 w zdaniu pierwszym, w art. 42b, w art. 50a, w art. 55b w ust. 1, w art. 63 w ust. 1 i 3, w art. 64b oraz w art. 100d w ust. 1 we wprowadzeniu do wyliczenia wyrazy „do dnia 30 września 2025 r.” zastępuje się wyrazami „do dnia 4 marca 2026 r.” 

Rozwiązanie przewidziane w art. 1 pkt 25 projektu UD249 (druk sejmowy nr 1492), polegające na zastąpieniu w art. 64b wyrazów „do 30 września 2025 r.” słowami „do dnia 31 grudnia 2025 r.”, jedynie częściowo odpowiada na problem zapewnienia odpowiedniego wsparcia psychologicznego dla ukraińskich osób uchodźczych.

Zgodnie z art. 64b, ukraińscy psychologowie nieposiadający polskich ani nostryfikowanych dokumentów potwierdzających wykształcenie, lecz legitymujący się dokumentami ukraińskimi, mogą – w drodze wyjątku – świadczyć pomoc psychologiczną swoim rodakom przebywającym w Polsce.

Biorąc pod uwagę utrzymujące się wysokie zapotrzebowanie na tego rodzaju wsparcie, zwłaszcza wśród ukraińskich dzieci, oraz niedobór psychologów posługujących się językiem ukraińskim, należy uznać wydłużenie obowiązywania tego przepisu do końca okresu obowiązywania ustawy za w pełni uzasadnione i społecznie pożądane.

Warto również podkreślić, że znaczna liczba ukraińskich psychologów aktualnie zdobywa ponownie kwalifikacje zawodowe na uczelniach w Polsce. Ustalenie końcowego terminu obowiązywania art. 64b na dzień 31 grudnia 2025 r. może okazać się niekorzystne, gdyż może kolidować z harmonogramem roku akademickiego i doprowadzić do sytuacji, w której studiujący i jednocześnie pracujący ukraińscy psychologowie utracą możliwość wykonywania zawodu tuż przed ukończeniem studiów.

6. Proponujemy zrezygnować z przepisów art. 1, ust. 6. projektu ustawy w całości. Wśród rozwiązań zawartych w art. 1 ust. 6 projektu, szczególne wątpliwości budzą:

• przepisy art. 1 ust. 6 lit. b, przewidujące zakończenie przyjmowania nowych osób uchodźczych do ośrodków zakwaterowania zbiorowego (OZZ) po 31 października 2025 roku. Projektodawca uzasadnia zmiany w art. 12 specustawy chęcią wspierania procesu usamodzielniania się osób już przebywających w OZZ. Należy jednak podkreślić, że tymczasowe zakwaterowanie wciąż pozostaje kluczowe dla tych, którzy nadal przybywają do Polski w związku z trwającą wojną i jej skutkami.

Zamiast całkowitego zamknięcia dostępu do OZZ, warto rozważyć alternatywne rozwiązania, które umożliwią dalsze wsparcie nowoprzybyłych. Przykładowo, można dopuścić możliwość zakwaterowania w OZZ osób, które po wskazanej dacie (np. 1 stycznia 2025 r.) po raz pierwszy uzyskały numer PESEL z adnotacją „UKR”, a także rozważyć skrócenie gwarantowanego pobytu w OZZ z 120 do 90, a nawet 60 dni.

W kontekście art. 12 specustawy ukraińskiej, pożądane byłoby również wprowadzenie mechanizmów przewidzianych w art. 4a i art. 31¹ tej ustawy, umożliwiających szybkie uruchomienie tymczasowego zakwaterowania w OZZ w przypadku masowego napływu obywateli Ukrainy uciekających przed działaniami wojennymi.

• przepisy art. 1 ust. 6 lit. h, określające warunki natychmiastowego wykwaterowania osoby przebywającej w OZZ w przypadku notorycznego naruszania regulaminu obiektu, nadużywania alkoholu, stosowania przemocy fizycznej wobec innych osób oraz nieuiszczania opłaty za zakwaterowanie z góry. Choć wskazane zachowania są niewątpliwie naganne, należy pamiętać, że osoby przebywające w OZZ powinny być chronione przed arbitralnym lub instrumentalnym stosowaniem tych przepisów.

Powinien zostać przewidziany mechanizm odwołania od decyzji wojewody, a wykwaterowaniu nie powinny podlegać osoby należące do kategorii wrażliwych. Zasady wykwaterowania powinny również być zgodne z przepisami ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2023 poz. 725, t.j.).

III. Postulujemy konieczność dodania jeszcze jednego ustępu do art. 1, który uchyliłby art. 54 specustawy ukraińskiej 

Artykuł 54 specustawy ukraińskiej ogranicza większości uczniów – obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 24 lutego 2022 roku – możliwość realizacji obowiązku szkolnego w formach innych niż nauka w trybie dziennym.

Przepis ten został wprowadzony z inicjatywy Ministerstwa Edukacji Narodowej, które trzy lata temu uzasadniało jego potrzebę ograniczoną znajomością języka polskiego oraz podstawy programowej przez ukraińskich uczniów. Obecnie jednak to uzasadnienie wydaje się coraz mniej przekonujące. Dzieci, które od trzech lat uczęszczają do polskich szkół i często osiągają bardzo dobre wyniki w nauce języka polskiego, nadal są ustawowo traktowane zbiorczo jako osoby o niewystarczających kompetencjach językowych.

Co więcej, sytuacja ta nosi znamiona nierównego traktowania – ograniczenia w dostępie do alternatywnych form edukacji dotyczą wyłącznie określonej grupy obywateli Ukrainy. Tymczasem pozostali obywatele tego kraju, jak również obywatele innych państw, niezależnie od poziomu znajomości języka polskiego, podobieństwa języka ojczystego do polskiego czy długości pobytu w Polsce, mogą realizować obowiązek szkolny bez takich ograniczeń.

1. Postulujemy doprecyzowanie przepisów uniemożliwiających korzystanie z ochrony czasowej w Polsce przez osobę, która uzyskała status ochrony czasowej w innym państwie członkowskim UE, oraz proponujemy następujące brzmienie art. 7 projektu omawianej ustawy

“Przepisy art. 2 ust. 3 pkt 3, art. 4 ust 17a pkt 4, art. 11 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, nie stosuje się do obywateli Ukrainy, którzy w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy posiadali numer PESEL ze statusem UKR, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, pomimo wcześniejszego posiadania ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej” 

Ponieważ przepisy art. 4 ust. 17a pkt 4 oraz art. 11 ust. 4 specustawy ukraińskiej odnoszą się do działań podejmowanych w związku z realizacją art. 2 ust. 3 pkt 3 tej samej ustawy, zasadne wydaje się doprecyzowanie, że po wejściu w życie ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (projekt UD249), wszystkie trzy przepisy powinny być stosowane w jednolity sposób.

Oznacza to, że nie będą one miały zastosowania wobec obywateli Ukrainy, którzy w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy posiadali numer PESEL ze statusem UKR, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, nawet jeśli wcześniej korzystali z ochrony czasowej na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Takie doprecyzowanie pozwoli zapobiec arbitralnemu stosowaniu przepisów przez organy administracji oraz ograniczy ryzyko sporów sądowych dotyczących łącznego bądź rozdzielnego stosowania art. 4 ust. 17a pkt 4 i art. 11 ust. 4 specustawy ukraińskiej.

5 травня 2025 року до Сейму Республіки Польща надійшов проєкт закону, який змінює положення щодо польського громадянства. Документ був підготовлений групою депутатів з Парламентського клубу PiS.

Найважливіша запропонована зміна стосується статті 30, п. 1 Закону від 2 квітня 2009 року про польське громадянство.

Детальніше можна дізнатися тут https://ukrainskidom.pl/uk/komentar_ud_rpw_15086_2025_ua/

Український дім звернувся до Міністерства національної освіти Польщі та видавництва “Nowa Era” щодо підручника з географії для 6 класу початкової школи, авторства Томаша Рахвала, Романа Маляжа та Давіда Щипінського, виданого у 2019 році видавництвом Nowa Era у Варшаві. У розділі, присвяченому Україні, підручник містить стереотипні та неправдиві твердження, які відтворюють російську пропаганду. Ми звертаємось із проханням замінити ці фрагменти на коректну та перевірену інформацію, а також, за можливості, вилучити цей підручник з обігу.

⬇️⬇️⬇️

“My, Fundacja Ukraiński Dom, wyrażamy głębokie zaniepokojenie, sprzeciw i dezaprobatę wobec treści dotyczących współczesnej historii Ukrainy zawartych w podręczniku geografii dla klasy 6 szkoły podstawowej Planeta Nowa 6 autorstwa Tomasza Rachwała, Romana Malarza i Dawida Szczypińskiego, wydanego w 2019 roku przez Wydawnictwo Nowa Era w Warszawie.

Z przykrością stwierdzamy, że podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego (numer ewidencyjny w wykazie MEN: 906/2/2019), w rozdziale “Sąsiedzi Polski”, zawiera nierzetelne informacje, które nie odzwierciedlają rzeczywistości. Treści te kształtują u polskich uczniów zniekształcony, stereotypowy obraz wschodniego sąsiada, a co szczególnie niepokojące, promują tezy rosyjskiej propagandy wykorzystywanej w wojnie przeciwko Ukrainie oraz w hybrydowej agresji wobec Europy.

Na stronie 154 wspomnianego podręcznika opisano nijaki „konflikt na Półwyspie Krymskim”. Autorzy z Wydawnictwa Nowa Era sugerują, że konflikt ten wynikał z niezadowolenia „ludności rosyjskojęzycznej” ze zmiany władzy na Ukrainie, która rzekomo „poparła zajęcie Krymu przez Rosję”. Pominięto jednak kluczowy fakt, że Półwysep Krymski został zajęty przez rosyjskie siły zbrojne, a tzw. referendum w sprawie przyłączenia Krymu do Rosji przeprowadzono z rażącymi naruszeniami prawa, co uniemożliwia uznanie jego wyników za wyraz woli lokalnej ludności. Wydarzenia, które w Polsce i na świecie są jednoznacznie uznawane za okupację i nielegalną aneksję terytorium Ukrainy, zostały przedstawione jako efekt wewnętrznego konfliktu w Ukrainie, co zniekształca rzeczywisty obraz sytuacji.

Podobnie na stronie 155 zminimalizowano rolę Rosji w powstaniu tzw. quasi-republik ludowych na Donbasie oraz w rozwoju ruchów separatystycznych. Agresja Rosji wobec Ukrainy w 2014 roku, prowadzona m.in. poprzez działania pośrednie, została ukazana przez autorów jako przede wszystkim konflikt wewnętrzny między Ukrainą a zwolennikami niepodległości „republik ludowych”, przeciwnikami zmiany władzy centralnej i integracji europejskiej. Dopiero w dalszej kolejności wspomniano o wsparciu Rosji, które umożliwiło separatystom utrzymanie kontroli nad częścią obwodów donieckiego i ługańskiego, ale pomija kluczową rolę Rosji w inicjowaniu i eskalacji konfliktu.

W omówionych wcześniej przypadkach wyraźnie widoczne jest świadome pomniejszanie lub przemilczanie agresywnych działań Rosji. Z kolei na stronach 156–157, przy analizie skutków konfliktów, autorzy Wydawnictwa Nowa Era przedstawiają Ukrainę w sposób przesadnie negatywny, jako kraj pogrążony w głębokim kryzysie, niewydolny i niestabilny. Takie ujęcie nie tylko zniekształca rzeczywistość, ale także sprzyja utrwalaniu wśród polskich uczniów niekorzystnych stereotypów na temat Ukrainy.

Rzeczywiście, gospodarcze konsekwencje rosyjskiej agresji z 2014 roku były poważne. Jednak już od 2016 roku, czyli na trzy lata przed powstaniem podręcznika, obserwowano wyraźną poprawę sytuacji. Przykładowo, PKB Ukrainy wynosiło 190,5 mld USD w 2013 roku, w 2015 roku spadło do 90,1 mld USD, ale w 2018 roku (najnowsze dane dostępne dla autorów) osiągnęło 130,9 mld USD. Podobny trend dotyczył poziomu ubóstwa: w 2013 roku 8,4% populacji żyło w ubóstwie, w 2015 roku odsetek ten wzrósł do 15%, ale w 2018 roku spadł do 9,4%. Wzrost odnotowano także w sektorze turystyki, o którym autorzy obszernie piszą: w 2013 roku Ukrainę odwiedziło 7,8 mln zagranicznych turystów, w 2015 roku liczba ta zmalała do 1,7 mln, ale w 2018 roku wzrosła do 2,2 mln. Autorzy Wydawnictwa Nowa Era najwyraźniej zignorowali te dane, tworząc obraz Ukrainy w oczach polskich uczniów jako skrajnie biednego kraju bez perspektyw, z którego masowo emigrują mieszkańcy i który nie radzi sobie z bieżącymi wyzwaniami.

Niestety, należy zauważyć, że tego typu teksty mogą pojawiać się nawet przy bardzo starannym podejściu autorów do materiału. Z niejasnych powodów podstawa programowa z geografii dla klasy 6 jest skonstruowana w taki sposób, że sąsiedzi Polski muszą być opisywani przez autorów podręczników nie tyle z perspektywy geograficznej (krajobraz, geografia zasobów naturalnych, rzek, jezior, rozmieszczenie i różnorodność ludności), co z perspektywy krajoznawczej, a nawet politologicznej. W przypadku Ukrainy opis ten ma dodatkowo przedstawiać ją jako kraj wyjątkowo problematyczny. Dlatego, korzystając z okazji dyskusji nad podręcznikiem Wydawnictwa Nowa Era, uważamy za konieczne nie tylko wezwanie do wycofania podręcznika z 2018 roku i uwzględnienia uwag w nowych wydaniach, ale także do przeglądu podstawy programowej. Miałoby to na celu zapewnienie, że autorzy polskich podręczników nie będą w przyszłości zmuszeni do utrwalania stereotypu Ukrainy jako kraju osłabionego konfliktami językowymi i narodowościowymi, pogrążonego w nieustannym kryzysie i niezdolnego do funkcjonowania jako państwo”.

 

Перед обличчям значних скорочень фінансування громадянське суспільство закликає інституційних і приватних донорів активізувати зусилля та співпрацювати із громадськістю для забезпечення функціонування систем притулків/тимчасового житла у Європі.

Ми підписали відкритий лист ECRE (Європейської ради у справах біженців та вигнанців) щодо скорочення американської гуманітарної допомоги.
Лист, адресований Європейській комісії, державам-членам та приватним донорам, попереджає про серйозну кризу в системі притулків/тимчасового житла у Європі, спричинену скороченням американського фінансування, та закликає європейські інституції надати підтримку. Її відсутність може призвести до руйнування сектору притулків/тимчасового житла у Європі.

Ознайомитися з документом можна ➡️ тут

Громадські організації висловлюють свій протест проти зростання атмосфери расизму та ксенофобії, а також супутніх актів насильства. Останній такий випадок стався 3 квітня в осередку проживання осіб з досвідом біженства в Червоному Бору: група озброєних чоловіків напала на осіб, які проживають у центрі.

Спільно закликаємо до:

• переслідування злочинів на ґрунті ненависті;
• протидії дезінформації;
• публічного засудження расизму, ісламофобії, ксенофобії та антисемітизму;​
• створення освітніх кампаній;​
• співпраці держави з громадськими організаціями.​

Повний текст звернення польською мовою ➡️ тут 

W świetle braku polityki migracyjnej ze strony polskiego rządu, razem z innymi członkami Konsorcjum Organizacji Społecznych Działających na Rzecz Migrantów i Migrantek, Fundacja współtworzy projekt: „Polityka migracyjna Polski – główne kierunki i założenia”.

Proponowana przez nas polityka migracyjna opiera się na dwóch fundamentalnych założeniach:

Podkreślanie i przypominanie znaczenia godności ludzkiej, która jest podstawą wszelkich praw oraz która powinna przyświecać działaniom instytucji publicznych, powołanych do zapewnienia ochrony i odpowiedniego wsparcia wszystkim osobom przebywającym na terenie Polski, niezależnie od ich narodowości.
Wzmacnianie poczucia solidarności Polek i Polaków z innymi ludźmi oraz budowanie wspólnoty wszystkich osób, które mieszkają na terytorium Polski, niezależnie od ich statusu prawnego, narodowości czy innych cech osobistych.

https://konsorcjum.org.pl/

Razem ze Związkiem Ukraińców w Polsce wystosowaliśmy apel, dziękując Polsce i Polakom za pomoc okazaną osobom uchodźczym w związku z eskalacją wojny. Jednocześnie apelowaliśmy do władz o to, aby wsparcie otrzymali wszyscy uciekający od wojny – niezależnie od rasy, religii czy narodowości.

Apel o solidarną pomoc

 

Razem z Konsorcjum Organizacji Społecznych Działających na Rzecz Migrantów i Migrantek przygotowaliśmy listę głównych wyzwań dla Polski w związku z upływem 100 dni od eskalacji wojny na Ukrainie.

https://konsorcjum.org.pl/