Fundacja „Ukraiński Dom” wraz z innymi organizacjami pozarządowymi przedstawiły dziś stanowisko dotyczące możliwych konsekwencji prawnych, organizacyjnych i praktycznych weta, jakie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nałożył na projekt nowelizacji specjalnej ustawy „O pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego kraju”.
Treść apelu ⬇️⬇️⬇️⬇️
Warszawa, 2 września 2025 roku
STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WS. SKUTKÓW ZAWETOWANIA PRZEZ PREZYDENTA RP SPECUSTAWY UKRAIŃSKIEJ
25 sierpnia 2025 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zawetował ustawę z dnia 5 sierpnia 2025 roku o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (dalej: specustawa ukraińska). W obecnym kształcie specustawa ukraińska zapewnia legalny pobyt na terytorium Polski dla 992 487 osób wpisanych (z adnotacją „UKR”) do Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności tylko do dnia 30 września 2025 roku.
Oznacza to, że jeżeli we wrześniu nie zostaną wprowadzone zmiany, wygaśnie prawo do pobytu gwarantowane w art. 2 ww. specustawy. Spowoduje to objęcie pobytu tych osób innym reżimem prawnym, w ramach którego konieczne będzie masowe występowanie o wydanie zaświadczeń o objęciu ochroną czasową. To z kolei pociągnie za sobą problemy z dostępem do legalnego zatrudnienia, możliwością prowadzenia działalności gospodarczej, dostępem do świadczeń medycznych i społecznych. Dlatego istnieją uzasadnione obawy, że codzienne życie i funkcjonowanie wszystkich beneficjentów specustawy ukraińskiej stanie się poważnie utrudnione. Precyzyjne i szczegółowe regulacje specustawy mogą zostać zastąpione przez inne, mniej klarowne, a często jedynie deklaratywne przepisy prawa polskiego i unijnego.
W ciągu czterech dni od ogłoszenia decyzji Prezydenta RP do Infolinii i Punktu Konsultacyjnego Fundacji „Ukraiński Dom” napłynęły liczne pytania dotyczące praktycznych skutków prezydenckiego weta. Zdecydowana większość z nich odnosi się do kwestii legalności pobytu, statusu osoby w rejestrze PESEL oraz funkcjonowania polskich elektronicznych dokumentów tożsamości dla uchodźców po 30 września 2025 roku. Pojawiają się również pytania o zasady działania Ośrodków Zbiorowego Zakwaterowania (w których mieszka obecnie 24 000 osób) oraz o dostęp – na dotychczasowych warunkach – do świadczeń społecznych i medycznych dla osób należących do grup wrażliwych, wymienionych w art. 12 specustawy ukraińskiej, a także osób zarejestrowanych w ZUS jako osoby bezrobotne (w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 9–9c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Jesteśmy przekonani, że podobne pytania trafiają także do innych organizacji zajmujących się pomocą uchodźcom wojennym w Polsce.
W związku z powyższym zwracamy się do:
1. Rady Ministrów RP, Sejmu i Senatu RP oraz Prezydenta RP z prośbą o jak najszybsze podjęcie wszelkich działań mieszczących się w granicach ich kompetencji, aby do dnia 30 września 2025 roku przepisy specustawy ukraińskiej zostały przedłużone na okres wskazany w Decyzji Wykonawczej Rady (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą (UE) 2022/382. Podczas planowań działań, prosimy też zawsze pamiętać o grupach szczególnie wrażliwych, wymienionych w art. 12 specustawy ukraińskiej (osoby, które posiadają orzeczenie o niepełnosprawności, które ukończyły 60 rok życia, są kobietami w ciąży lub osobami wychowującymi dziecko do 12 miesiąca, samotnie sprawują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opiekę nad trojgiem i więcej dzieci). Zwracamy uwagę także na samą grupę dzieci jako tę szczególnie wrażliwą, wymagającą szczególnej ochrony i zagwarantowania przysługujących im praw.
2. Do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz innych resortów współodpowiedzialnych za specustawę ukraińską apelujemy o przygotowanie i opublikowanie komunikatów informacyjnych skierowanych do beneficjentów specustawy. Powinny one jasno wyjaśniać wszystkie potencjalne skutki niewydłużenia okresu obowiązywania przepisów oraz zawierać wskazówki dotyczące kroków, jakie należy podjąć w celu zachowania prawa do legalnego pobytu, dostępu do rynku pracy, możliwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz realizacji konstytucyjnego prawa do nauki w
Polsce. Obecny chaos informacyjny i prawny negatywnie wpływa na polskich pracodawców, rynek usług oraz Ukraińców zatrudnionych w instytucjach państwowych. Dodatkowo obciąża on urzędy odpowiedzialne za procedury legalizacyjne i ochronę międzynarodową. Sytuacja ta wywołuje duży niepokój zarówno wśród obywateli Ukrainy, jak i Polaków korzystających z ich pracy. Brak szybkich rozwiązań może prowadzić do poważnych problemów społecznych i gospodarczych, dlatego publikacja klarownych komunikatów jest kluczowa. Jesteśmy przekonani, że pomoże to ograniczyć panikę i uchroni beneficjentów specustawy ukraińskiej przed podejmowaniem decyzji, które mogłyby pogorszyć i tak już trudną sytuację wielu z nich.
Lista sygnatariuszy:
- Fundacja “Ukraiński Dom”
- Fundacja Migrant Info Point
- Fundacja Polskie Forum Migracyjne
- Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
- Stowarzyszenie Homo Faber
- Konsorcjum Migracyjne
- Stowarzyszenie Nomada
- Amnesty International Polska
- Mapuj Pomoc
- Ogólnopolska Grupa Inicjatywna Asystentów Międzykulturowych amTime
- Fundacja Centrum Integracji Kobiet Nejmovirna PL
- CARE Poland
- Podlaskie Ochotnicze Pogotowie Humanitarne
- Fundacja SonderTime
- Fundacja Jesuit Refugee Service Poland
- Fundacja Art Cluster
- Fundacja „Dom tam gdzie Ty”
- Fundacja Leny Grochowskiej
- Fundacja Ocalenie
- Fundacja Save the Children Polska
- Fundacja AB Show
- Fundacja Emic
- Fundacja VITA DE LEX
- Stowarzyszenie MOST
- Śląskie Forum Organizacji Pozarządowych “KAFOS”
- Fundacja Studio M6
- Fundacja ZUSTRICZ
- Towarzystwo Inicjatyw Twórczych ę
- Inicjatywa “Nasz Rzecznik”
- Stowarzyszenie wspierające Inicjatywę “Nasz Rzecznik”
- Polska Akcja Humanitarna
- Fundacja dla Wolności
- Stowarzyszenie na rzecz imigranckich rodzin osób z niepełnosprawnością “Patchwork”
- Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych
- Stowarzyszenie “NIGDY WIĘCEJ”
