Dyskryminacja jest niedopuszczalna! W Polsce istnieją przepisy chroniące przed obrażaniem i poniżaniem ze względu na narodowość, pochodzenie etniczne, rasę czy wyznanie. Każda osoba ma prawo do równego traktowania, niezależnie od swojej odmienności narodowej.
Dyskryminacja w przestrzeni publicznej oraz przestępstwa motywowane uprzedzeniami mogą przybierać różne formy – od obraźliwych komentarzy na ulicy, odmowy obsługi w sklepie, restauracji, w gabinecie lekarskim czy w instytucjach publicznych, poprzez wykluczanie z wydarzeń społecznych czy prowokacyjne gesty wymierzone w konkretne grupy narodowe, aż po zniszczenie mienia. Ważne jest, aby znać swoje prawa i wiedzieć, jak reagować w takich sytuacjach.
Reakcja w momencie zdarzenia w miejscu publicznym (ulica, sklep, transport).
Co możesz zrobić:
- Zachowaj spokój – łatwiej będzie Ci działać, jeśli nie dasz się sprowokować.
- Poproś o zaprzestanie – krótko i stanowczo.
- Szukaj wsparcia – jeśli jesteś w miejscu publicznym, zwróć się po pomoc do obsługi, kierowcy, ochrony, współpasażerów, przechodniów.
Zabezpiecz dowody:
- nagraj telefonem (jeśli to możliwe i bezpieczne). Masz prawo do nagrywania, ale nie masz prawa do publikowania nagrań, np. w internecie, bez zgody osób nagranych;
- staraj się zapamiętać lub zapisać miejsce zdarzenia, czas, cechy osoby krzywdzącej oraz numer pojazdu;
poproś świadków o kontakt.
Zgłoś incydent: Wezwij policję (112), masz do tego podstawy prawne:
Art. 256 Kodeksu karnego – nawoływanie do nienawiści na tle narodowościowym, etnicznym, rasowym lub wyznaniowym
„Kto publicznie nawołuje do nienawiści wobec jakiejkolwiek grupy ludności albo poszczególnej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej lub wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości, podlega karze pozbawienia wolności do lat 2”.
Art. 257 Kodeksu karnego – znieważenie lub naruszenie nietykalności cielesnej z powodu przynależności grupowej
„Kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości lub z takich powodów narusza nietykalność cielesną innej osoby, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.
UWAGA! Gdy minie zagrożenie życia, zgłoś zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa – pamiętaj, że sama interwencja policji na miejscu zdarzenia nie jest formalnym zawiadomieniem. Zgłoszenia można dokonać mailowo, pocztą lub osobiście w komendzie policji. Najbliższą komendę i jej adres znajdziesz w aplikacji “Moja Komenda”.
Co możesz zrobić, jeśli jesteś świadkiem dyskryminacji w miejscu publicznym
- Najważniejsze — podejdź i okaż wsparcie ofierze, nie ignoruj!
- Użyj prostych zdań: „Jestem z tobą, to co się dzieje, nie jest w porządku”.
- Podczas zdarzenia, jeśli sprawca jest blisko i wciąż obraża osobę werbalnie, spróbuj odwrócić uwagę, rozmawiając wyłącznie z osobą pokrzywdzoną. Możesz zadać neutralne pytanie, np.: „Która jest godzina?”, „Gdzie znajduje się [np. najbliższa stacja/wyjście]?” i postaraj się odprowadzić osobę w bezpieczniejsze miejsce.
- Możesz także zabezpieczyć dowody, np. nagrać zdarzenie i wezwać pomoc czy policję.
Dyskryminacja na tle narodowościowym w pracy to niestety zjawisko, które wciąż się zdarza. Może przyjmować różne formy – mogą występować nie tylko wyraźne, obraźliwe komentarze, ale także inne formy: od pomijania przy awansach i niższego wynagrodzenia, aż po odmowę zatrudnienia lub zwolnienia z powodu pochodzenia. Każdy pracownik ma prawo do równego traktowania, a takie sytuacje można zgłaszać i dokumentować.
Jak reagować:
- Zrób zrzuty ekranu wiadomości lub komentarzy (na komputerze, aby było widać adres URL).
Zgłoś treść do administratora platformy (Facebook, Instagram, YouTube).
- Blokuj lub ogranicz dostęp sprawcy – możesz uniemożliwić osobie dalsze kontaktowanie się z Tobą.
Jeśli wypowiedź ma charakter przestępstwa z nienawiści, zgłoś ją Policji.
Pamiętaj! Masz prawo do godnego traktowania. W Polsce dyskryminacja i mowa nienawiści są nielegalne. Nie pozwól, by ktoś Cię obrażał z powodu narodowości, rasy, wyznania czy pochodzenia. Jeśli staniesz się ofiarą lub świadkiem – reaguj, dokumentuj, zgłaszaj.
Podstawa prawna: Art. 256 i 257 Kodeksu karnego – obowiązują także w internecie.
Zgłoś sytuację do przełożonego lub działu HR.
- Udokumentuj słowa lub zachowania (notatki, e-maile, nagrania).
- Jeśli pracodawca nie reaguje – złóż skargę do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP).
Podstawa prawna: Kodeks pracy – zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu ze względu na narodowość (art. 113 i 183a–183e).
Dyskryminacja nie ogranicza się tylko do miejsc publicznych czy pracy – niestety coraz częściej pojawia się w internecie. Może przybierać formę obraźliwych komentarzy, wiadomości prywatnych, hejtu w mediach społecznościowych czy publikowania treści poniżających osoby ze względu na narodowość, pochwalania wojny napastniczej, gróźb karalnych, pochwalania przestępstw czy nawoływania do użycia przemocy.
Przedstawiony wzór jest przykładem zgłoszenia do policji lub prokuratury, w którym osoba informuje o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, które podlega ściganiu z urzędu bez konieczności występowania poszkodowanego do sądu („ścigane z urzędu” oznacza, że ściganie odbywa się automatycznie, zgodnie z prawem).
