Od 23 czerwca trwają prace legislacyjne nad kolejną nowelizacją tzw. specustawy ukraińskiej. To kluczowy akt prawny regulujący zasady pobytu osób z Ukrainy, które uciekają przed wojną i jej konsekwencjami, na terytorium Polski. Z tego względu planowane zmiany budzą duże zainteresowanie organizacji wspierających osoby uchodźcze i migranckie, w tym Fundacji „Ukraiński Dom”.
Niestety, proces legislacyjny prowadzony jest w trybie przyspieszonym. Organizacje społeczne miały jedynie 48 godzin na zgłoszenie uwag — ze względu na presję czasową: obecna wersja ustawy obowiązuje tylko do 30 września 2025 roku.
W projekcie nowelizacji zaproponowano m.in.:
przedłużenie obowiązywania ustawy do 4 marca 2026 roku,
uporządkowanie ścieżek przechodzenia z ochrony czasowej na inne formy legalnego pobytu (takie jak karta pobytu czasowego czy karta CUKR),
uszczelnienie zasad przyznawania ochrony czasowej,
zmianę warunków pobytu w Ośrodkach Zbiorowego Zakwaterowania (OZZ).
Szczegółowe informacje na temat proponowanych zmian można znaleźć na portalu „Nasz Wybir”: https://naszwybir.pl/zminy-do-spetszakonu-6/
Pomimo napiętych terminów, tym razem rząd wykazał się stosunkowo dużą otwartością na dialog ze społeczeństwem obywatelskim. Aż trzy postulaty Fundacji „Ukraiński Dom”, zbieżne z propozycjami innych organizacji, zostały uwzględnione w ostatecznej wersji projektu:
Do 4 marca 2026 roku przedłużono okres, w którym osoby pracujące jako psycholożki i psychologowie z Ukrainy mogą udzielać wsparcia swoim rodakom i rodaczkom w Polsce bez konieczności nostryfikacji dyplomu.
Wprowadzono istotne doprecyzowanie — współpłatność za pobyt w OZZ dotyczyć będzie wyłącznie tych osób emerytowanych, które pobierają polskie świadczenie emerytalne.
Zastrzeżenie, że karta pobytu (wydawana na preferencyjnych zasadach na rok w celu wykonywania pracy) może zostać przyznana tylko raz, będzie obowiązywać wyłącznie osoby, które jeszcze takiej karty nie otrzymały.
Największym wyzwaniem pozostaje jednak kwestia ograniczonego czasu obowiązywania ustawy — projektodawca nadal zakłada jej przedłużenie jedynie do 4 marca 2026 roku, czyli o zaledwie sześć miesięcy. Uzasadnieniem mają być trwające procedury unijne: dokument przedłużający wspólnoeuropejską decyzję o czasowej ochronie nie został jeszcze formalnie przyjęty, co uniemożliwia polskiemu ustawodawcy wydłużenie przepisów do marca 2027 roku.
Pozostaje mieć nadzieję, że po zakończeniu procedur na poziomie UE nowelizacja specustawy zostanie niezwłocznie wznowiona, a rząd podejmie działania odpowiednio wcześniej — nie czekając do ostatniego momentu.
