20 stycznia 2026 roku Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej na kolejnym posiedzeniu przyjęła projekt ustawy o stopniowym wygaszaniu obowiązywania tzw. specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy
(Projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw – UD345).
Projekt w najbliższych dniach trafi do parlamentu, dlatego należy liczyć się z możliwością wprowadzenia jeszcze zmian w jego zapisach. Już na obecnym etapie można jednak wskazać główne kierunki procesu stopniowego ograniczania w Polsce pomocy dla obywateli Ukrainy w związku z rosyjską agresją.
Co zmieni się dla wszystkich cudzoziemców:
Opłata administracyjna za wydanie wiz oraz kart pobytu (w tym karty CUKR) nie będzie podlegać zwrotowi w przypadku odmowy wydania dokumentu.
Co zmieni się dla obywateli Ukrainy bez statusu UKR:
Okres ważności tzw. przedłużonych wiz, prawa pobytu w ramach przedłużonego ruchu bezwizowego oraz przedłużonych kart pobytu zostaje określony do 4 marca 2027 roku.
Działalność gospodarcza (JDG) założona w okresie obowiązywania specustawy będzie mogła być kontynuowana, pod warunkiem że pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Polski pozostaje legalny.
Przez okres trzech lat od dnia wejścia w życie ustawy obywatel Ukrainy przebywający w Polsce legalnie, lecz nieposiadający numeru PESEL UKR, będzie mógł podejmować pracę na takich samych zasadach jak obywatel Ukrainy posiadający numer PESEL UKR, tj. na podstawie powiadomienia o powierzeniu pracy.
Co zmieni się dla obywateli Ukrainy posiadających PESEL UKR:
Status UKR będzie ważny tak długo, jak obowiązuje ogólnoeuropejska dyrektywa (obecnie do 4 marca 2027 roku).
W przypadku utraty statusu UKR nie będzie możliwe jego przywrócenie, jednak możliwe będzie ponowne jego uzyskanie (co oznacza przerwę w ciągłości statusu UKR).
Warunki dostępu do rynku pracy oraz prowadzenia działalności gospodarczej (JDG) pozostaną bez zmian.
Posiadacze PESEL UKR będą mieli dostęp do tych świadczeń socjalnych, do których uprawnieni są inni cudzoziemcy na podstawie ustawy o pomocy społecznej.
Zachowany zostaje dostęp do świadczeń 800+, „Aktywny w żłobku” oraz „Dobry start”, pod warunkiem spełnienia dotychczasowych kryteriów (praca, obowiązek szkolny itp.).
Posiadacze PESEL UKR będą mieli ograniczony dostęp do świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ bez obowiązku opłacania składek zdrowotnych wyłącznie wtedy, gdy:
nie ukończyli 18 lat;
mieszkają w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania (OZZ);
są ofiarami tortur lub gwałtu;
są kobietami w ciąży, w trakcie porodu lub w okresie połogu.
W ośrodkach zbiorowego zakwaterowania (OZZ) będą mogły przebywać wyłącznie osoby należące do kategorii wrażliwych:
osoby z potwierdzoną niepełnosprawnością;
emeryci niepracujący, niepobierający polskiej emerytury i niemający w Polsce pełnoletnich dzieci zobowiązanych do ich utrzymania;
samotne matki z dzieckiem/dziećmi do 12. miesiąca życia;
osoby objęte ukraińskim systemem opieki i pieczy zastępczej;
osoby po hospitalizacji finansowanej przez NFZ.
Nadal będzie możliwe ubieganie się o kartę pobytu na podstawie pracy, prowadzenia działalności gospodarczej, łączenia rodzin lub małżeństwa z obywatelem RP.
Nadal będzie można ubiegać się o kartę CUKR. Kryteria pozostają bez zmian (posiadanie PESEL UKR; posiadanie PESEL UKR na dzień 4 marca 2024 roku; brak przerwy w statusie PESEL UKR w ciągu ostatnich 365 dni).
Nowość: karta zostanie wydana (lub odmowa zostanie wydana) w terminie 180 dni zamiast obecnych 90 dni; złożenie wniosku o kartę CUKR automatycznie wstrzyma postępowania dotyczące innych kart pobytu.
Po zakończeniu obowiązywania dyrektywy (lub w innych indywidualnych okolicznościach) byli posiadacze PESEL UKR będą mieli 30 dni na opuszczenie Polski lub zalegalizowanie pobytu w inny sposób, o ile nie posiadają innej podstawy pobytowej (np. niewykorzystanych dni ruchu bezwizowego).
Osoby, które uzyskały numer PESEL UKR na podstawie oświadczenia lub innego dokumentu niż ważny paszport zagraniczny — w tym nieważnego paszportu zagranicznego albo paszportu, który utracił ważność — będą zobowiązane do aktualizacji danych w rejestrze PESEL na podstawie ważnego paszportu zagranicznego do 1 września 2026 roku. Niedopełnienie tego obowiązku będzie skutkować utratą numeru PESEL UKR.
Co zmieni się dla obywateli Ukrainy, którzy dopiero planują przyjazd do Polski w związku z wojną:
Będą mogli wjechać do Polski bez standardowych dokumentów, pod warunkiem uznania ich za osoby ewakuowane z Ukrainy z powodu wojny.
Będą zobowiązani do złożenia wniosku o PESEL UKR w ciągu 30 dni od wjazdu. Niedopełnienie tego obowiązku będzie traktowane jako rezygnacja z tymczasowej ochrony w Polsce.
Zostaną wyłączeni z programu pomocy kryzysowej (pierwsze 60 dni gwarantowanego zakwaterowania i wyżywienia w punktach recepcyjnych), jednak po uzyskaniu PESEL UKR będą mogli ubiegać się o miejsce w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania (OZZ), jeśli należą do kategorii wrażliwych.
Projekt wprowadza uniwersalny mechanizm ochrony dla osób uciekających przed przyszłymi konfliktami:
Niezależnie od obywatelstwa i okoliczności będą oni otrzymywać status UKR oraz elektroniczny dokument w aplikacji mObywatel (diia.pl).
Przez pierwsze 60 dni (nie dłużej jednak niż przez rok od zdarzenia będącego podstawą objęcia ochroną) będą otrzymywać wsparcie kryzysowe: zakwaterowanie i wyżywienie w punktach recepcyjnych lub innych miejscach wskazanych przez rząd i władze lokalne.
