25 czerwca 2025 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) opublikowało nowy projekt zmian do specjalnej ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z działaniami wojennymi na terytorium tego państwa.
Projekt zakładał szereg poprawek, z których najważniejsza dotyczyła wyznaczenia nowego terminu legalnego pobytu na terytorium Polski dla osób z obywatelstwem ukraińskim, które przybyły po 24 lutego 2022 roku, uciekając przed wojną i jej skutkami — do 4 marca 2026 roku.
Rząd nie przewidział pełnowymiarowych konsultacji społecznych, jednak Fundacji „Ukraiński Dom” udało się w odpowiednim czasie przekazać autorom projektu własne uwagi.
W przedstawionych rekomendacjach wskazaliśmy m.in. na potrzebę przedłużenia obowiązywania ustawy specjalnej do 4 marca 2027 roku, zgodnie z ogólnymi decyzjami podejmowanymi na poziomie europejskim.
Zwróciliśmy także uwagę na konieczność utrzymania szczególnych warunków pracy dla ukraińskich psycholożek i psychologów przez cały okres obowiązywania ustawy, sprzeciwiliśmy się pogarszaniu warunków życia w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania oraz podkreśliliśmy potrzebę zapewnienia ukraińskim dzieciom dostępu do wszystkich form edukacji w Polsce, nie tylko do nauki stacjonarnej. Podobne uwagi Fundacja skierowała również do Kancelarii Sejmu RP.
Swoistym sukcesem zespołu rzeczniczego Fundacji „Ukraiński Dom” było to, że na końcowym etapie procesu legislacyjnego postulat dotyczący przedłużenia szczególnych warunków pracy dla ukraińskich psycholożek i psychologów został uwzględniony w ostatecznym tekście ustawy, przyjętej 5 sierpnia 2025 roku.
Niestety, radość z tego osiągnięcia przyćmiła decyzja Prezydenta RP Karola Nawrockiego, który 25 sierpnia 2025 roku zawetował przyjętą przez Sejm ustawę.
Wrzesień, w związku z tą decyzją, okazał się dla zespołu Fundacji „Ukraiński Dom” niezwykle intensywnym okresem.
Z jednej strony starania o przekonanie władz polskich koncentrowały się na podkreślaniu konieczności jak najszybszego uchwalenia nowej ustawy lub przynajmniej przygotowania się na możliwe skutki kolejnego prezydenckiego weta, które wówczas wydawało się bardzo prawdopodobne.
Z drugiej strony Fundacja zabiegała o to, aby rząd – pracując nad nowym projektem ustawy w miejsce zawetowanej – uwzględnił nasze uwagi, mimo rezygnacji z przeprowadzenia konsultacji publicznych.
Niestety, tym razem nasze postulaty – w tym najważniejszy, dotyczący niesprawiedliwości nowego systemu uzależniającego wypłatę świadczenia „800+” od legalnego zatrudnienia w Polsce – pozostały bez odpowiedzi.
Dyskusje — szczególnie te dotyczące kwestii uznawania osób cudzoziemskich za obywateli oraz ewentualnej penalizacji propagowania ideologii OUN–UPA w Polsce — które towarzyszyły pracom nad uchwaloną 15 września 2025 roku nowelizacją ustawy specjalnej o pomocy obywatelom Ukrainy, wciąż trwają.
Fundacja „Ukraiński Dom” planuje uważnie monitorować wszystkie związane z tym inicjatywy legislacyjne oraz aktywnie uczestniczyć w publicznych debatach, reprezentując interesy i potrzeby społeczności ukraińskiej w Polsce.
