W listopadzie 2025 roku odbyła się prezentacja kolejnego raportu Narodowego Banku Polskiego z badań sytuacji życiowej i ekonomicznej imigrantów z Ukrainy w Polsce, które przeprowadzono w czerwcu 2025 roku. Choć systematyczne badania nad migracją ukraińską w Polsce NBP prowadzi już od 2015 roku, tylko w ostatnich trzech latach przybrały one formę powtarzalnej ankiety, w której respondentom zadawane są te same pytania, co z kolei daje możliwość śledzenia zmian wcześniej zauważonych trendów i lepiej odsłania ewolucję specyfiki życia społeczności ukraińskich w Polsce.

Na przykład, dzięki tegorocznej ankiecie wiemy, że udział ekonomicznie biernych migrantów (czyli tych, którzy nie mieli i nie próbowali szukać pracy) wśród ogółu pozostał niezmienny. W 2025, podobnie jak w 2024 roku, nieaktywni zawodowo to 1-2% migrantów przedwojennych i 11-12% uchodźców wojennych. Jednak w porównaniu z zeszłym rokiem dość zauważalnie spadła stopa bezrobocia wśród uchodźców, czyli ubyło osób, które szukały, ale nie potrafiły znaleźć pracy. Rok temu bezrobocie wynosiło 20% wśród uchodźców, a w tym roku tylko 14%. Polepszyła się, mówiąc potocznie, satysfakcja z pracy. W ciągu ostatnich trzech lat zmniejsza się procent obywateli Ukrainy zatrudnionych w pracach prostych (53% w 2023 wobec 42% w 2025). 34% przedwojennych migrantów i 30% uchodźców jest zatrudnionych na stanowiskach, które ich zdaniem nie różnią się od tych, które oni zajmowali w Ukrainie. To duży wzrost właśnie w sytuacji uchodźców wojennych – pracę podobną do ukraińskiej mieli w 2022 roku tylko 18%.

Niestety, zachowują się niektóre negatywne tendencje – różnica w wynagrodzeniu ze względu na płeć oraz „sufit”, gdy chodzi o awans na stanowiska menedżerskie. Ukrainki zarabiają w Polsce średnio 20%-25% mniej niż Ukraińcy. W dość wysokim tempie wśród obywateli Ukrainy przybywa osób zatrudnionych na stanowiskach, które wymagają specjalnych kwalifikacji (33% w 2023, 38% w 2024, 41% w 2025), jednak prawie nie rośnie liczba osób na stanowiskach menedżerskich (4% w 2024, 5% w 2025), a na stanowiskach, które wymagają wykształcenia wyższego, nawet spada – z 14% w 2024 do 12% w 2025. Tendencja wygląda następująco: większość Ukraińców w Polsce będzie awansować na stanowiska pracowników o wysokiej kwalifikacji w tym sektorze, gdzie rozpoczęli pracę wcześniej i która najczęściej ma oznaki tradycyjnie męskiej lub kobiecej Wyróżniającą cechą raportu z 2025 roku była większa uwaga poświęcona zagadnieniu integracji uchodźców z Ukrainy w Polsce. Dzięki badaniu wiemy, że wśród wszystkich kategorii migrantów poprawiła się znajomość języka polskiego. Tylko 1% migrantów przedwojennych i 5% uchodźców deklaruje brak znajomości języka polskiego. Reszta włada polskim w jakimś stopniu. Na przykład 34% migrantów przedwojennych i 14% uchodźców deklaruje najwyższy, biegły poziom znajomości języka polskiego. Pozostała część deklaruje znajomość polskiego na poziomie „zna trochę” (42% uchodźców, 16% migrantów ekonomicznych) lub „zna dobrze” (39% i 49% odpowiednio). Autorzy badania niestety nie skupili się na powiązaniu znajomości języka polskiego z poziomem życia i satysfakcji z pracy w Polsce, jednak ustalili korelację pomiędzy znajomością języka polskiego i planami pozostania w Polsce – osoby dobrze lub biegle władające polskim w ponad połowie przypadków deklarują chęć pozostania w Polsce na stałe.

Dobra znajomość języka odbija się jeszcze na jednym ważnym wskaźniku integracji społecznej – posiadaniu kręgu znajomych Polaków, do których można zwrócić się w sytuacji trudnej. W 2025 roku 27% zadeklarowało, że nie ma takiej osoby, reszta ma jednego lub kilku takich znajomych (26% – jednego, 28% – 2-3 osoby, 18% – wielu). Pytanie o znajomych pojawiło się w badaniach po raz pierwszy w 2025 roku, dlatego nie można nic powiedzieć o zmianie tego wskaźnika w czasie. Jednak widać, że on znajduje się w wyraźnej zależności od wieku (więcej znajomych mają osoby w wieku produkcyjnym – mniej wśród emerytów i uczącej się młodzieży) i znajomości języka polskiego – wśród tych, kto biegle włada językiem polskim, polskich znajomych nie ma jedynie 17% respondentów.

Tendencja do badania poziomu migracji jest bardzo obiecująca i ważna. Nie licząc ostatniej fali migracji z 2025 roku, większość ukraińskich migrantów (dobrowolnych przedwojennych i przymusowych, czyli uchodźców) dobrze zaadaptowała się w Polsce – są niezależni od pomocy społecznej, mają pracę, wynajmują mieszkania i posłała swoje dzieci do polskich szkół. Teraz największym wyzwaniem staje się integracja do polskiego społeczeństwa. Mamy nadzieję, że raport NBP w 2026 przyniesie nam więcej informacji na ten temat.